Արեւմտեան Հայաստանի Խարբերդ քաղաքը կը գտնուէր  Խարբերդ նահանգի համանուն գաւառին մէջ՝  Արածանիի ձախ ափին։ «Խարբերդ» տեղանունը ստուգաբանուած է որպէս քար եւ բերդ բառերէ կազմուած անուան ձեւափոխութիւն։

Խարբերդի մէջ պեղուած հնագոյն դամբարանները թուագրուած են Ն.Ք. 20-18րդ դարերով: Խարբերդի բերդը հիմնադրած են ուրարտացիները Ն.Ք. 9-8րդ դարերուն։  19րդ դարու վերջը, 20րդ դարու սկիզբը թուրք բարբարոսները հիմնայատակ աւերած են Խարբերդի բերդը։

Թրքական տիրապետութեան շրջանին սաստկացաւ բնիկներու՝ հայերու կեղեքումը։ Վիճակը յատկապէս ծանրացաւ 16րդ դարու վերջը, երբ իշխող վերնախաւի կամայականութիւններուն, ենիչերիներու բռնութիւններուն եւ կրօնական հալածանքներուն հետեւանքներով ծայրայեղօրէն քայքայուեցան արտադրողական ուժերը։ Ապրուստի միջոց որոնելով՝ անոր բնակչութեան զգալի մասը շարժեցաւ դէպի կայսրութեան արեւմտեան սահմանները։ 1617 թուականին Խարբերդը հիմնայատակ կործանեց եւ բնակիչները սուրէ անցուց Չոփան օղլի բեկը։  20 դարուն Խարբերդը եւ շրջակայքը կը մտնէին Սեբաստիոյ վիլայէթին մէջ։ Այդ ժամանակ Խարբերդը կրկին դարձաւ մարդաշատ քաղաք՝ գլխաւորաբար շրջակայ գաւառներու հայերուն հաշուին։ 

Խարբերդի բնակչութիւնը կը զբաղէր արհեստներով, երկրագործութեամբ, առեւտուրով։  Խարբերդը եղած է հայ մշակոյթի նշանաւոր կեդրոն։ 

1915 թուականի Յուլիսին սկսաւ հայերու զանգուածային բնաջնջումը։  Ցեղասպանութենէն փրկուածները հաստատուեցան տարբեր երկիրներ։ Փրկուածներուն մէկ մասը հաստատուեցաւ Խորհրդային Հայաստան։