Այսօր՝ 2022 թուականի Օգոստոսի 4-ին կը նշուի Կիլիկիոյ անկախութեան հռչակագիրի 102-ամեակը։

Անկախութեան հռչակման իրողութիւնն ամբողջ ժողովուրդի միասնական կամարտայայտութեան արդիւնք էր:

Ստեղծուած բարդ քաղաքական եւ այլընտրանք չունեցող իրավիճակին մէջ 1920թ. Օգոստոսի 4-ին Կիլիկիոյ Միջքրիստոնէական արտակարգ խորհուրդը հռչակագիր հրապարակեց, ուր ըսուած էր. «Կիլիկեցի 270,000 քրիստոնէաներու անունով մենք այսօրուընէ սկսեալ, հանդիսաւորապէս կը հռչակենք Կիլիկիան կիլիկեցիներուն համար ազատ երկիր մը, օժտուած տեղական քրիստոնեայ ինքնավար վարչութիւնով մը եւ դրուած Ֆրանսայի հոգատարութեան ներքեւ բոլորովին անկախ թրքական գերիշխանութենէ: Իշխանութիւն մը, որ կեղեքում եւ թշուառութիւն միայն բերած է հոն ուր գացած է»: Այնուհետեւ կը պարզաբանուէր, որ Կիլիկիոյ անջատումը օսմանեան նախկին տարածքներէն նոյնքան կատարեալ եւ վերջնական է, ինչպէս այն տեղի ունեցաւ  Հայաստանի, Սուրիոյ, Պաղեստինի, Միջագէտքի եւ միւսերու պարագային: Կիլիկիահայերը յանուն ազատութեան պատրաստ են որեւէ զոհողութեան եւ պարտադիր պայման կը  համարեն ֆրանսական հովանաւորութիւնը:

Յստակ էր, որ Կիլիկիոյ անկախացումով թրքական հանրապետութիւնը կոտրուած պիտի մնար, որ մերժուեցաւ քեմալականներու կողմէ: Իսկ անոնց հետ սիրախաղի մէջ մտած մեծ տէրութիւնները կատարեցին իրենց ընտրութիւնը յօգուտ թուրքերու: Կիլիկեան յաղթարշաւին մեծագոյն վնաս հասցուց յատկապէս ֆրանսական իշխանութիւններու երկդիմի պահուածքը: Անոնք մէկ կողմէ բոլոր հնարաւոր միջոցներով կը հանդարտեցնէին հայերը, իսկ միւս կողմէ վերջիններուս թիկունքին գաղտնի կը բանակցէին Մուսթաֆա Քեմալի հետ: Պատմութիւնը ցոյց տուաւ, որ այն ինչ Քեմալ կատարեց զինուելով, եթէ կատարէին հայերը, հաւանաբար Կիլիկիոյ ճակատագիրը բոլորովին այլ ելք պիտի ունենար: Հայեր, որքան ալ հաւատային Ֆրանսայի բարեկամութեան, տուած շռայլ խոստումներուն ու երաշխիքներուն, թէկուզ դաշնակիցը խաբելու գնով իրենց զէնքերու վառօդը չոր պէտք է պահէին, բայց աւա՜ղ:

Leave a Reply