Հայ մշակոյթի ակունքները կու գան տակաւին տոհմա-ցեղային շրջանէն եւ հայկական ցեղային միութիւններու եւ պետական կազմաւորումներու ժամանակներէն: Անոնք մեզի ծանօթ են ոչ միայն պահպանուած առասպելներէն, կրօնական հաւատալիքներէն, այլեւ պեղումներու ժամանակ յայտնաբերուած նիւթերէն: Արեւմտեան Հայաստանի տարածքին յայտնաբերուած են բազմաթիւ հնագոյն բնակավայրեր, կիկլոպեան ամրոցներ, պեղուած են հարուստ դամբարաններ: Անոնց մէջ գտնուած բարձր ճաշակով ու արուեստով պատրաստուած զէնքերը, գործիքները, կենցաղային առարկաները, արձանիկները, զարդերը եւ այլն կը վկայեն հին հայկական մշակոյթի բարձր զարգացման մասին: Հայկական մշակոյթը մեծ վերելք ապրեցաւ հնագոյն ժամանակներուն: Հին հայկական մշակոյթի ձեւաւորման եւ զարգացման մէջ որոշ դեր ունեցաւ Վանի թագաւորութիւնը: Վերջինիս վերացումէն ետք ուրարտական սեպագիրը մոռցուեցաւ: Սակայն պահպանուած են ոչ միայն շինարարական արուեստի, այլեւ կաւէ ու մետաղեայ իրերու, զէնք ու զրահի եւ զարդերու շատ նմոյշներ:

Հայ մշակոյթը նոր ծաղկում մը ապրեցաւ Ն.Ք. Զ.-Դ. դարերուն: Նշուած ժամանակներուն շինութիւնները, ինչպէս նաեւ կաւէ, քարէ եւ մետաղեայ իրերն ու զարդերը կը բաժնուէին երկու խումբի: Անոնցմէ առաջինին վերաբերողները, որոնք կը պատկանէին հասարակ ժողովուրդին, պարզ էին ու հասարակ՝ հակառակ երկրորդ խումբի իրերուն, որոնք շքեղ էին եւ մասամբ բերուած էին այլ երկիրներէ: Հասկնալի է, որ անոնք օգտագործած են հարուստ մարդիկ: