Ըստ քաղաքացիական պաշտպանութեան նախագիծին՝ Քաշաթաղի Բերձոր, Աղաւնոյ, Ներքին Սուսի համայնքներու բնակչութեան տարհանման զուգահեռ, կը շարունակուի նաեւ յուշարձանային արուեստի յուշարձաններու տեղափոխման գործընթացը:

Այս մասին «Արցախփրէս»ի թղթակիցին հետ զրոյցի ժամանակ տեղեկացուցած է Արցախի Հանրապետութեան ԿԳՄՍ նախարարի տեղակալ Լեռնիկ Յովհաննիսեան՝ մանրամասնելով, որ տարհանուող մշակութային ժառանգութիւնը կը ներառէ խաչքարեր, յուշակոթողներ, տապանաքարեր, թանգարանային ցուցանմոյշներ եւ գրադարանային ֆոնտը:

«Արդէն ամբողջութեամբ դուրս բերուած է Բերձորի քաղաքային գրադարանի ամբողջ գրքային ֆոնտը: Մօտ երկու տասնեակէ աւելի կոթող արդէն տեղափոխուած է, նոյնքանն ալ ընթացքի մէջ է»,- ըսած է Լ. Յովհաննիսեան։

Անդրադառնալով տարհանուող պատմամշակութային ժառանգութեան ժամանակագրութեան, փոխնախարարը մասնաւորապէս նշեց Աղաւնոյի Սրբոց Նահատակաց եկեղեցւոյ 11-12րդ դարերով թուագրուող խաչքարը: Մեծ թիւ կը կազմեն ազգային հերոսներուն, նշանաւոր իրադարձութիւններուն նուիրուած յուշակոթողները: Յովհաննիսըանի տեղեկատւութեամբ, տարհանուած կոթողները Ստեփանակերտի եւ Հանրապետութեան այլ բնակավայրերու մէջ տեղակայելու վերաբերեալ շարք մը առաջարկներ ստացած են:

Յիշեցնենք, որ 19-րդ դարու դարասկիզբը Արեւմտեան Հայստանի տարածքին մշակութային կոթողներու ոչնչացման յստակ մշակուած ծրագիր կը գործէր: Կոթողներու այն  մասը, որ դեռ կայ,  այժմ քանդման կամ ոչնչացման վտանգի տակ են: