Վանի Հարիւրամեայ  համալսարանի  գրականութեան բաժնի հնագիտութեան բաժնի վարիչ փրոֆ. Դոկտ. Ռաֆէթ Չաւուշօղլուի գլխաւորած  արշաւախումբը կը շարունակէ «Հնագիտական ​​մակերեսի հետազօտում» նախագիծը, որ նախաձեռնուած է գաւառի պատմական կառոյցները պեղելու եւ զբօսաշրջութիւնը հասանելի դարձնելու նպատակով։ Նախագիծի ծիրին մէջ հետազօտութիւններ կատարող ակադեմիկոսները այս անգամ բարձրացած են Օրմելի թաղամասը գտնուող 2900 մ․ բարձրութեան Աք լեռը:  Հնագէտներէ, մարդաբաններէ  եւ պատմաբաններէ կազմուած 10 հոգինոց խումբը, հասնելով լերան գագաթը՝ հանդիպած է Արարատեան թագաւորութեան պատկանող, վտանգաւոր ու դժուարամատչելի վայրի մէջ  տեղակայուած  ամրոցի մը մնացորդներուն։ Ամրոցի գագաթին տակաւին պահպանուած է դիտակէտը, ներսի հատուածին մէջ առկայ են ջրանցք, մեծ կացարան եւ դամբարան։

Չաւուշօղլուի խօսքով՝ ամրոցի պարիսպներու աւերակները կը ձգուին պաստիոններու տեսքով եւ կը կրեն դասական ուրարտական ​​առանձնայատկութիւններ։ Ամրոցը 100 մեթր երկարութեամբ եւ 25 մեթր լայնութեամբ ուղղանկիւն կառոյց է։ Կան նաեւ միջնադարուն բնակեցուած ճարտարապետական ​​տարածքներ։

Այստեղ ուշագրաւն այն է, որ Աք լեռը կը գտնուի կէտի մը մէջ, որ իր դիրքով կը հսկէ անցակէտերը:

Շուրջը յայտնաբերուած են միջնադարու, երկաթի դարերու եւ Ուրարտուի ժամանակաշրջաններու խեցեղէնի բազմաթիւ բեկորներ։

Արեւմտեան Հայաստանի մէջ ապրող բնիկ հայերը դարեր շարունակ պահպանած են ուրարտական մշակոյթի անգին գանձերը՝ նոր սերունդին փոխանցելու եւ հին քաղաքակրթութեան ծանօթացնելու նպատակով։ Այժմ երբ նոյն վայրին մէջ պեղումներ  կ’իրականացնեն թրքական հնագիտական խումբերը, շատ հաւանական կը համարենք, որ պիտի ջնջուին դարաւոր  քաղաքակարթութեան հայկական հետքերը, զանոնք վերագրելով այլ ազգերու կամ իրենց՝ թուրքերուն, որ արդէն երեւակայական պիտի ըլլայ, քանի որ այն դարերուն, երբ հայերը քաղաքակրթութիւն կը ստեղծէին, չկար թուրք եւ թուրք ժողովուրդ, այլ կային քոչուոր ցեղախումբեր, որոնք ապաւելագոյնը կրնային իրենց կենադանախումբերը արածեցնել Արեւմտեան Հայաստանի բերրի հողերուն մէջ։