Արեւմտեան Հայաստանի Մեծ Հայքի Տուրուբերան աշխարհի Ապահունիք գաւառին մէջ կը գտնուի Թոնդրակ հրաբուխը: Բարձրութիւնը՝ 3584 մեթր է: Ունի լաւ պահպանուած խառնարան, ուր կան խառնարանային լճակներ:  Գագաթային մասը կոնաձեւ է և գոգաւոր՝ դէպի ներս տեղակայուած խառնարանով: Խառնարանի շրջագիծը 2000 մ․ է, խորութիւնը 320 մ․: Թոնդրակի խառնարանին մէջ կան բազմաթիւ  տաք աղբիւրներ:

Թոնդրակ բառը կը յիշեցնէ հայկական թոնիրը: Մինչեւ այժմ դեռ չեն դադրած ընդերքի ուժերը, եւ լերան լանջերէն ու խառնարաններէն դուրս կու գան կազեր ու եռման ջուրեր:

Պատմական տեղեկութիւններ կան այն մասին, որ 1550-ական թուականներուն հրաբուխը խիստ աշխուժացած է:  Վերջին ժայթքումը տեղի ունեցած է 1855 թուականին:

Թոնդրակը դէպի հարաւ մասնատուած է Բերկրի գետով ու անոր վտակներով: Բարձր մասերուն մէջ ունի սառցապատման հետքեր: Մերձգագաթային մասերուն մէջ ձիւնը կը պահպանուի  ողջ տարին: Լեռնազանգուածի լանջերը պատուած են մարգագետիններով:

Թոնդրակը Արեւմտեան Հայաստանի զարդերէն մէկն է, որուն պահպանութիւնը եւս Արեւմտեան Հայաստանի կարեւորագույն կէտերէն մէկն է։ Այն իր մէջ կը պարունակէ պատմական շատ առեղծուածներ, որոնց բացայայտումը հայու ինքնութեան վերաբերեալ  նոր մանրամասներ պիտի հաղորդէ աշխարհին ու նոր քաղաքակրթութեան։