13-րդ դարու սկիզբնական տարիներուն, Հայկազուն Արեւորդիները կ’առաջնորդէր Քուրմ Հմայեակ Հաւատարը:

Անկէ մեզի ժառանգուած են քանի մը նամակներ, որոնց միջոցով ան փորձած է առաջնորդել զանազան Հայկազունեաց համայնքներ, անոնց Հայկական հաւատամքին մէջ գօտեպնդելու նպատակով:

Ստորեւ, թարգմանաբար ձեզի կը ներկայացնեն անոր նամակներրն հատուած մը, յղուած «Սիսական նահանգի» եւ «Եղեգնեաց Ձորի» Հայկազուն Արեւորդիներուն:

Այդ տարիներուն եկեղեցին ահաւոր հարկեր սահմանելով գիւղացիներուն վրայ, շատ ծանր իրավիճակի մէջ յայտնած էր ժողովրդը:

Գիւղացիներուն մեծամասնութիւնը գոյատեւելու նպատակով, կը փորձէր դառնալ վանական եւ բնակելով վանքերու մէջ, օգտուիլ գիւղացիներէն գանձուած «բարիքներէն»:

Սուտը, խաբեբայութիւնն ու երեսպաշտութիւնը դարձած էր համատարած արժէք, գիւղերը կը դադարկուէին տղամարդոցմէ, որովհետեւ վանքերուն մէջ կ’ընդունուէին արական սեռի ներկայացուցիչները, հետեւաբար բազմաթիւ արտաքին վտանգներ դիմադրել չկարողանալով, երկիրը կը հնազանդէր որեւէ արտաքին բռնակալի քմահաճոյքներուն ու այդ կարգը կը պահպանէր եւ բիրտ ուժով կը պաշտպանէր եկեղեցին, դառնալով արտաքին բռնակալներու հարկահաւաք մարմինը:

«Այս բանը կ’ըսեմ եւ կը վկայեմ մեր սրբազան նախնիներով. դուք այլեւս չընթանաք այնպէս, ինչպէս որ քրիստոնեաները կ’ընթանան իրենց մտքի ունայնութեամբ. անոնց մտքերը մթագնուած են, եւ իրենք օտարացած են հայկական Դիցերուն ու իրենց նախնիներուն՝ իրենց մէջ եղած տգիտութեան պատճառով, որ իրենց սրտի կուրութեան հետեւանքն է։ Անոնք իրենց կապը կտրեցին Հայկական արմատներուն հետ եւ ագահութեամբ անձնատուր եղան յանցանքի եւ ամէն տեսակ նենգ գործերու։

Բայց դուք այսպէս չսորվեցաք մեր Նահապետ Հայկէն ու սրբազան Արքայ Քրմապետերէն. հեռո՛ւ վանեցէք ձեզմէ այլադաւներն ու ազգադաւները, մի՛ ապրիք անոնց կենցաղով, այն, որ ապականած է խաբեբայութեամբ. նորոգուեցէ՛ք ձեր մտքով, խօսքով ու գործով ու ամուր կրեցէք Հայկի դաւանանքը, որ ստեղծուած է ըստ Սուրբ Դիցած՝ արդարութեամբ եւ ճշմարիտ սրբութեամբ։ Ուստի մէկդի՛ նետեցէք ստախօսութիւնն ու այլադաւութիւնը. իւրաքանչիւրը թող իր բարեկամին ըսէ ճշմարտութիւնը Հայկ Հաւատար Նահապետին մասին, որովհետեւ մէկ ընտանիքի անդամներ ենք, մէկ Նահապետի զարմեր, որով ալ կը կոչուինք Հայկազուններ։ Համախմբուեցէք ձեզ առաջնորդող Քուրմերուն եւ Մոգպետերուն  շուրջ, մինչեւ այն երանելի օրը, որ կրկին մեր գլխուն ունենանք Հայ Քրմապետ Արքային պսակը»:

 Քուրմ Յարութ Առաքելեան