1991 թուականի Սեպտեմբերի 2-ին Արցախի մայրաքաղաք Ստեփանակերտի մէջ պատգամաւորներու մարզային եւ Շահումեանի շրջանային խորհուրդի համատեղ նստաշրջանին ընդունուեցաւ անկախութեան  հռչակագիրը, որ կը յայտարարէր Խորհրդային Միութենէն առանձնացման, Արցախի Հանրապետութեան հռչակման եւ անոր պետական իշխանութեան ու կառավարման ժամանակաւոր մարմիններու ձեւաւորման մասին:

Յիշեցնենք, որ 1987 թուականի վերջերէն սկիզբ կ’առնէ արցախահայութեան ազատագրական պայքարը։ 1988թ. Փետրուարի 20-ին Լեռնային Ղարարաբաղի Ինքնավար Մարզիի ժողովրդական պատգամաւորներու մարզային խորհուրդի արտահերթ նստաշրջանը կ’որոշէ միջնորդութեամբ դիմել Ատրպէյճանի եւ Հայաստանի Գերագոյն խորհուրդներուն՝ ինքնավար մարզը Ատրպէյճանի կազմէն հանելու եւ Հայաստանին վերամիաւորելու հարցով: Այս պահանջին ի պատասխան՝ Ատրպէյճան կը սկսի բռնութիւններու եւ հալածանքներու նոր ալիք: 1988թ. Նոյեմբերի վերջը Կիրովապատէն՝ այժմեան Գանձակէն, Պաքուէն եւ հայաշատ ու հայկական միւս շրջաններէն կը սկսի հայ բնակչութեան զանգաուածային արտաքսումը: Աւելորդ չէ յիշեցնել, որ բռնագաղթը կ’ուղեկցուէր ջարդերով եւ սպանութիւններով:

1990թ. Յունուարի 13-ին Պաքուի մէջ կրկին սկսաւ հայ բնակչութեան կոտորածը, Լեռնային Ղարաբաղի տարածքին կը վերաբնակեցուէին ատրպէյճանցիներու խումբեր: Ստեղծուեցան հայ աշխարհազօրայիններու առաջին ջոկատները, որոնք Շահումեանի, Գետաշէնի եւ Լեռնային Ղարաբաղի միւս շրջաններուն մէջ սկսան ինքնապաշտպանական պայքարը:

Յիշեցնենք, որ պայքարը ձեւաւորուեցաւ նպատակ ունենալով Արցախն ազատագրելէ ետք ազատագրել Արեւմտեան Հայաստանը։ Սակայն պայքարը որոշ հանգամանքներու բերումով կանգ առաւ, որ այսօր իրաւաբանական դաշտին մէջ կը շարունակէ Արեւմտեան Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահ Արմենակ Աբրահաման։

Անկախութեան հռչակումը, որուն չի յաջորդեր այլ պետութիւններու կողմէ միջազգային ճանաչում, օրէնքի ոյժ չունի։ Արցախը միշտ եղած է Հայաստանի կազմին մէջ եւ 1920 թուականին Արեւմտեան Հայաստանի մէջ Հայերու Ցեղասպանութեան ժամանակ Հայաստան պետութիւնը, ներառեալ Արցախը, արդէն միջազգային ճանաչում  ձեռք բերած է։

Այդ ժամանակներէն ի վեր Արեւմտեան Հայաստանը երբեք կասկածի տակ չէ դրած ձեռք բերուած անկախութեան ճանաչումները, ընդհակառակը, կը պաշտպանէ զանոնք ամբողջ հոգիով։