Թուղթէ շերեփ

Այս նկարագրական արտայայտութեան համար պարտական ​​ենք Հայոց համազգային շարժման հոգեւոր հայր Խրիմեան Հայրիկ պատրիարքին։

1878 թուականին  Խրիմեան Հայրիկ ուղարկուեցաւ որպէս ազգի ներկայացուցիչ՝ Պերլինի մէջ Հայկական հարցը Մեծ տէրութիւններուն ներկայացնելու համար, հաշուի առնելով, որ  քանի մը ամիս առաջ Ռուսական եւ Օսմանեան կայսրութիւնները ստորագրած էին Սան Ստեֆանոյի պայմանագիրը, որուն 16-րդ յօդուածին մէջ յիշատակուած էր Հայաստանը։

Յուլիսին Պերլինի հաշտութեան պայմանագիրի ստորագրումէն ետք, որուն 61-րդ յօդուածին մէջ Հայաստանի յղումը ջնջուեցաւ եւ փոխարինուեցաւ «Հայաբնակ վայրեր» բառակապակցութեամբ, վերապատուելի հայրը  օգտագործեց փոխաբերութիւնը, որպէսզի ցոյց տայ իր ժողովուրդին, թէ ինչ պատահեցաւ, որ մեզի ոչինչ մնաց։  Ան բացատրած է, թէ ինչպէս Արեւմուտքն ու Ռուսիան մեզ, ձեռքերն ու ոտքերը կապելով, ենթարկեցին սուլթանի կամքին.

Այնտեղ,-  ան իր պատմական ելոյթի ժամանակ խիզախօրէն  յայտարարեց,-  Պերլինի մէջ բոլոր հպատակ ազգերուն հոգեճաշ հարիսա կը բաժանէին: Զիս ուղարկած էիք, որ հայերուն հասնող բաժինը վերցնեմ բերեմ: Բոլորը երկաթէ շերեփով վերցուցին տարին իրենց բաժինը, իսկ իմ շերեփս թուղթէ էր, որ հարիսային մեջ լխճուեցաւ, ինկաւ մէջը: Ինծի ոչինչ հասաւ եւ ես ձեռնունայն վերադարձայ: Այսպիսով, ես կրնայի միայն դիտել, թէ ինչպէս մարդիկ կ’ուտեն, դիտել անոնց յագեցածութիւնը, ծիծաղն ու կենացը.

Երբ Խրիմեան Հայրիկ հասկցաւ, որ բոլորը բացի հայերէն (նոյնիսկ պարտուած թուրքերը) կը տօնեն Պերլինի մէջ, յօրինեց իր անմահ արտայայտութիւնը եւ խնդրեց մեզի՝ հայերուս, ընդմիշտ ազատիլ թուղթէ շերեփէն եւ յետ այսու վերցնել միայն երկաթէ շերեփները։

Ժողովուրդը հնազանդեցաւ իր Հայրիկին։ Ու թէեւ թշնամին նոյնիսկ Ցեղասպանութիւն իրականացուց մեր դէմ, բայց 1918թ  Մայիսին մենք  Սարդարապատի մէջ երկաթէ շերեփով ջախջախեցինք թուրքերը, իսկ Սեպտեմբերին՝ Արարի անմոռանալի ճակատամարտին՝ իմանալով, որ «Կովկասեան հայկական հանրապետութիւնը»  Յունիսի 4-ին ստորագրած է Պաթումի պայմանագիրը Հայաստանը թուղթէ շերեփով տանելու մտադրութեամբ: 

Մենք շարունակեցինք օգտագործել երկաթէ շերեփը, երբ 1920 թուականին Փարիզի խաղաղութեան համաժողովին հայկական ազգային պատուիրակութիւնը հասաւ լիարժէք Հայաստանի միջազգային ճանաչման՝ որպէս միջազգային հանրային իրաւունքի ենթակայ պետութիւն:

Երկաթէ շերեփ, երբ մեզ հրաւիրեցին ստորագրելու Սեւրի դաշնագիրը որպէս ճանչցուած պետութիւն, երբ մենք ստացանք ԱՄՆ նախագահի որոշումը միջազգային իրաւարարութեան ժամանակ՝ Թուրքիոյ սահմաններուն հետ մեր սահմանները սահմանազատելու վերաբերեալ։

Բայց, ցաւօք, 1920 թուականն աւարտեցաւ անով, որ հայ ժողովուրդը ստիպուած էր երկաթէ շերեփը տալ արեւմտեան մեծ տէրութիւններուն՝ Ռուսիոյ եւ Թուրքիոյ։

1921 թուականէն մինչեւ օրս, աւելի քան 100 տարի, կամուրջին տակէն շատ ջուր  անցած է։

Հիմա ձեր թոյլատրութեամբ այլաբանութեամբ պիտի բացատրեմ մեր ներկան։

1920 թուականէն ի վեր ամրապնդուած եւ միջազգայնօրէն գործող պետութիւն ունենալով, բայց այդ տարեվերջը ստիպուած թուղթէ շերեփ վերցնելով՝ մենք մեր արեւելեան մասով խորհրդայնացուեցանք, իսկ արեւմտեան մասով ապօրինի կերպով իւրացուեցանք։ 

Մեզ բացայայտ կերպով դաւաճանած արեւմտեան տէրութիւններու թողտւութեամբ մեր թշնամին, բացարձակ ազատութեան պայմաններու մէջ եւ առանց արտաքին ճնշման, որոշեց աւարտին հասցնել մեր ժողովուրդի բնաջնջումը, որ ան սկսաւ 1894 թուականին՝ նպաստելով ժողովուրդի զանգուածային եւ բռնի տեղահանման, զերծ չմնալով դաժան կողոպուտէն, զրկելով մեզ մեր հողէն եւ նիւթական հարստութենէն։

Այդ ժամանակներէն առ այսօր, բացառութեամբ 1990-ականներու Արցախի հերոսական պաշտպանութեան եւ մինչեւ 2020 թուականի տարածքի պահպանման, մենք՝ հայերս, թուղթէ շերեփը մեր  ձեռքը կը շրջինք աշխարհով մէկ՝ պահանջելով յիշողութիւն, ճշմարտութիւն եւ արդարութիւն։

Բոլորս կը հաւատայինք, որ ներկայ Հայաստանի Հանրապետութեան անկախութիւնը մեզի պիտի վերադարձնէ երկաթէ շերեփը, բայց այսօր գիտենք, որ այդ բոլորը օդացոլութիւն էր, որ մեր  ձեռքը դեռ թուղթէ շերեփ է, որ այն լիովին համաձայնեցուած էր Ռուսիոյ եւ աշխարհաքաղաքական իշխանաւորներուն հետ, ու որ իրականութեան մէջ ներկայ Հայաստանը պոկուեցաւ 1920 թուականի հայկական պետութենէն եւ դարձաւ նոր երկիր՝ դժբախտ պատմական հանգրուանի։

Արեւմտեան Հայաստանի բոլոր բնիկ բնակիչները, բոլորս, առանց գիտակցելու, կը շարունակենք ձեռքի մէջ պահել թուղթէ դգալը, բայց դեռ պատրանքի մէջ ենք, որ մեզի համար կարեւոր է ներկայ Հայաստանի Հանրապետութեան գոյութիւնը։ Մաքուր սրտով եւ մեծ հայրենասերութեամբ մենք միշտ ձգտած ենք արդարութեան հասնիլ Հայաստանի համար, բայց մեր ձեռքին մէջ թրջուած թուղթէ շերեփով ոչինչ կրցանք ընել՝ բացառութեամբ վերոյիշեալ Արցախի։

Հրապարակը, թատրոնը, դպրոցը կամ փողոցը իւրաքանչիւր գործողութիւն մեզ կը ստիպէ զգալ, որ մենք կը գերազանցենք մենք մեզ… բայց երբ կը նահանջենք, եւ յուզմունքը կը սկսի մարիլ, կը հասկանանք, որ  մեր ձեռքին դեռ թուղթէ շերեփ է:

Ամէն անգամ, երբ աշխարհի որեւէ խոշոր երկրի մէջ օրէնք կ’ընդունուի թուրքերու իրագործած Ցեղասպանութիւնը ճանչնալու մասին, կը մտածենք, որ հիմա իսկապէս երկաթէ շերեփ կ’օգտագործենք, բայց որոշ ժամանակ անց կրկին կը հասկնանք, որ դեռ թուղթէ  շերեփ կ’օգտագործենք, կարծես  չենք  կրնար ազատիլ անկէ: Պարզապէս այն պատճառով, որ մեր գործողութիւնները մեկուսացած են կամ կ’իրականացուին քաղաքացիական կամ քաղաքական միաւորումներու միջոցով, չունին պատշաճ միջազգային նշանակութիւն եւ չեն իրականացուիր մէկ պետութեան անունէ, որ կրնայ օգուտ քաղել մեր ջանքերէն՝ յանուն հայ ժողովուրդի։

Այս բոլորը տեղի կ’ունենայ այն ​​պատճառով, որ մենք՝ Արեւմտեան Հայաստանի բնիկ ժողովուրդներս, կը հաւատայինք, որ 1920-ականներու վերջէն մենք պետութիւն չունինք՝ հակառակ ամենաբարձր մակարդակով բազմաթիւ միջազգային ճանաչումներուն, իսկ յետոյ սխալմամբ կը կարծէինք, որ 1991 թուականին մենք ունինք պետութիւն, որուն հետ կրնանք վերադարձնել մեր պապենական հողերը, առանց գիտակցելու, որ 1991-ին մենք մնացինք պետականութենէ եւ ամէն ինչէ դուրս, ինչպէս տեղի ունեցաւ Խրիմեան Հայրիկի հետ Պերլինի մէջ, առանց մտածելու, որ 1920-ին ստեղծուած պետութիւնը մինչեւ օրս արդիական է   եւ կը սպասէ, թէ  մենք երբ  պիտի որոշենք այն ձեւաւորել ու վերականգնել։

Պատմութիւնը մեր օրերուն յստակ ցոյց կու տայ, որ Խորհրդային Հայաստանի իշխանութիւնները 1991 թուականին որոշեցին ստեղծել նոր հանրապետութիւն՝ 1920 թուականի հայկական պետութեան իրաւայաջորդի փոխարէն։ Անկախանալով պատմական Հայաստանէն՝ անոնք կորսնցուցին այն պահանջելու իրաւունքը միջազգային հանրային իրաւունքին համաձայն եւ մեզ բոլորս ձգեցին բախտի ողորմածութեան՝ իբրեւ քաղաքացիներ եւ իբրեւ հայեր՝ ի հեճուկս մեր հողերուն։

Այսօրուան Հայաստանի Հանրապետութեան ղեկավարները մեզ կ’անուանեն Սփիւռք եւ կը համարեն հայու արիւնով օտարերկրացի, բայց մենք չենք ուզեր տեսնել այս իրողութիւնը, մենք կը հրաժարինք այն տեսնելէ։ Մենք զանոնք կ’անուանենք եղբայրներ, մենք մեզ կը համարենք մէկ պետութեան մաս, որ մեզ չ’աջակցիր եւ մեզի հետ հաշուի չի նստիր, այն ժամանակ, երբ   մենք մոռցած ենք 1920 թուականին ստեղծուած  պետութիւնը, ուրկէ կու գան  մեր բոլոր նախնիները։ Մեր կողմէ  լքուած պետութիւնը (1920թ. պետութիւնը), որ  իւրացուցած են թուրքերն ու ատրպէյճանցիները, գերիշխող աշխարհաքաղաքական կարգով, որուն մէջ դէպի յետ քայլ չ’երեւիր, քանի որ մենք՝ հայերս, այլ բան կ’ընենք եւ չենք պաշտպաներ  մեր գոյութիւնն ու միջազգայնօրէն ամրագրուած օրինական իրաւունքները:

Պատմական եւ իրաւական փաստերու հասկացողութեան բացակայութիւնը, որուն մենք՝ որպէս ժողովուրդ, բախած ենք 20-րդ եւ 21-րդ դարերուն, կը ստիպէ մեզ այսօր գործողութիւններ ձեռնարկել ի վնաս մեզի, այլ ոչ թէ գործադրել այն պարզ բաները, որոնք պէտք են:

Արցախի վեթերաններն էին, որոնք բացայայտեցին բոլորիս համար այս թաքնուած իրականութիւնը եւ որոշեցին յաւերժ թաղել թուղթէ շերեփը եւ բոլոր հայերուս տալ երկաթէ շերեփ, որով կրնանք վերադարձնել մեր հողերը։ Այս կոփուած մետաղական շերեփը Արեւմտեան Հայաստան պետութիւնն է՝ 1920 թուականի հայկական պետութեան շարունակականութիւնը։

Նման հայեցակարգային յստակութեան պարագային հեշտ է կռահել, թէ ինչ  պէտք է ընել։

Մենք բոլորս՝ աշխարհասփիւռ հայերս, որոնք, ի հեճուկս ամէն ինչի, օտար են ներկայ Հայաստանի Հանրապետութեան, որ կը կոչուի Սփիւռք, կրնանք միայն մեր Արեւմտեան Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ գրանցել մեր քաղաքացութիւնը։ Այս արարքով մենք պիտի ստանանք մեր երկաթէ շերեփը եւ մեր քաղաքացութիւնը, եւ երբ բոլոր հայերը գտնուին մեր Հանրապետութեան մէջ՝ իւրաքանչիւրն իր երկաթէ շերեփով, միասնաբար, մենք արդարադատութիւն պիտի իրականացնենք եւ աշխարհին պիտի հասկցնենք, որ  այն չի կրնար օրինականացնել այս իրականութիւնը, որ ձեռք  բերուած է անպատիժ Ցեղասպանութիւն իրականացնելով, եւ որ մենք աւելի լաւ ընտրութիւն ենք մեր հողերը կառավարելու համար, քան Թուրքիան ու Ատրպէյճանը: 

 Այսօր շատ հայերու համար անհնար է պատկերացնել այն, բայց ունենալով միասնական  հայութիւնը պետութեան մէջ, համոզուած եւ փոխկապակցուած հայրենասիրական նպատակով՝ նկատի ունենալով աշխարհի մէջ մեր ունեցած հզօրութիւնը եւ հայկական ներկայութիւնը չորս ցամաքամասերուն մէջ: Եթէ մտածէք,  դուք պիտի տեսնէք, որ Հայաստանի ներկան ու ապագան Արեւմտեան Հայաստանի Հանրապետութիւնն է։

Մի՛ յետաձգէք քաղաքացութեան գրանցումը.

Հազարաւոր հայեր արդէն կատարած են այդ քայլը, կատարեցէ՛ք այն՝ կարդալով այս յօդուածը։

Երկիրը մեր կարիքն ունի. Արեւմտեան Հայաստանը մենք բոլորս ենք.

Դոկտոր Գիլերմօ Ա. Քարամանեան