Հայկեան Սրբազան Տոմարի 6-րդ ամիսը՝ Սահմի ամիսը, կը համարուի բերքահաւաքի, բերքի օրհնութեան եւ պտղաբերութեան ամիս: Այդ իսկ պատճառով այդ ամսուան կենդանակերպը Հասկ եւ Կոյսն է: Այս ամսուան կարեւորագոյն տօներն են Սահմի ամսուայ Աստղիկ օրը՝ Օգոստոսի 24-ին Խաղողօրհնէքը, եւ Սահմի ամսուայ Անահիտ օրը՝ Սեպտեմբերի 5-ին Հացօրհնէքը:

Վաղեմի դարերէն, հայը կարեւորած է երկու շատ կարեւոր սնունդ՝ հացը եւ գինին: Հացն ու գինին այնպէս կապուած եղած են հայութեան հետ, որ շատ երկիրներու մէջ զանոնք նմանցուցած են հայ ազգին: Հայկեան ժողովրդական աւանդութեան մէջ, հացը շատ մեծ տեղ, դեր եւ կարեւորութիւն ունեցած է եւ դեռ ունի: Օրինակ, մեր նախնիները թոնիրի առաջին հացը կենդանիներուն տուած են, կամ առաջին եօթ հացը անցորդներուն  մատուցած են, հացը պաշտուելու մակարդակի սրբազան եղած է, գետին ինկած հացը պիտի վերցուէր, համբուրուէր եւ բարձր տեղ դրուէր, տան մէջ օգտագործուած հացը երբեք չէին թափեր աղբին մէջ, անգամ ոգեղէն եւ հոգեւոր էակներուն, նաեւ սրբազան Դիցերուն ու նախնիներուն կը մատուցուէր հաց եւ հացով կը մեծարէին զիրենք:

Այս բոլոր աւանդոյթները տեսնելով, արդէն պիտի պատկերացնէք, թէ հացօրհնէքը ինչ կարեւոր եւ ուրախ տօն եղած է: Արքան առաջին ցորենի հասկերու հատիկները, ի նշան կեանքի սերմի, կը զոհաբերէր նախնեաց խորանին` նախնեաց յիշատակի եւ ազգի շարունակականութեան իմաստով:

Յետոյ տարուան գլխաւոր ցորենի բերքէն ստացուած հացերը կը դրուէին մէջտեղը եւ բոլորով տօն կը կազմակերպէին, ուր նախ կը մեծարուէր Անահիտ Դիցամայրը իր շնորհած բարիքներուն եւ հովանաւորչութեան համար, յետոյ սեղան կը  բերուէր խաղողօրհնէքի դեռ կոյս գինին ու հացով ու զանազան պտուղներով, գաթաներով ու ուտեստներով տեղի  կ’ունենար տօնական խրախճանք:

Տօնի ընթացքին ազգը շուրջպար կը սկսէր ցորենի արդէն հնձուած դաշտերուն մէջ եւ պարերու մոգական զօրութեամբ հողը կը պատրաստէին աշնանացանի շրջանին:

Տօնի ընթացքին դաշտերուն մէջ Քուրմերը կը կատարէին Անդաստանի օրհնութիւնը, որ մեր դաշտերուն մէջ տիրեն բերքն ու բարիքը: Հացօրհնէքի տօնի աւարտին Քուրմերը ներկաներուն կը յանձնէին խորանին վրայ դրուած եւ ծէսի ընթացքին օրհնուած ցորենի հասկերը, որոնք կը կախուէին տան օճախին կամ այսօրուան հասկացողութեամբ խոհանոցի պատին` ի նշան բերքառատութեան եւ օրհնութեան: Նաեւ օրհնուած ցորենի հատիկներ կը բաժանուէին ժողովուրդին, որոնք կը դրուէին սերմնացու ցորենի պարկերուն մէջ եւ աշնանացանին կը ցանուէին դաշտին մէջ: Այս բոլորը Հայկազուն Արեւորդիներու համայնքին համար պատմութենէ բացի, կը համարուի հաւատամք եւ ապրելակերպ, որ կը ցանկանք կիսուիլ բոլոր անոնց հետ, որոնք իրենց ներսը կը զգան ազգայինի կանչը եւ կը ձգտին հաւատարիմ մնալ կամ անգամ վերադառնալ Հայկական արմատներուն ու հաւատամքին:

Յիշենք, պահպանենք ու տարածենք մեր սրբազան հաւատամքն ու աւանդոյթները, որովհետեւ հայը հայ պիտի մնայ իր հաւատամքով, մշակոյթով ու սովորոյթներով…

 Փառք Ոսկեծամ Տիկնոջ, Հայոց Մայր Անահիտ Դիցուհիին…

Քուրմ Յարութ Առաքելեան

Հայկազուն Արեւորդիներու Համայնք