Տիգրանակերտի Արկաթիակերտ գաւառը, որ եղած է բազմաթիւ քաղաքակրթութիւններու եւ կրօնքներու բնօրրանը, ուսումնասիրման եւ բացայայտման կարիք ունի։ Հարուստ պատմութիւն ունեցող բնակավայրին անուանումը յունական եւ հռոմէական գրառումներուն մէջ կը յիշատակուի «Անգղ» եւ «Ինգլէն» անուններով։ Այստեղ կը գտնուին  հայ եւ ասորի  թագաւորներու դամբարանները։

Ն. Ք.  3500-1260 թուականներուն գաւառին մէջ իշխած է Միտաննի հուրրիական թագաւորութիւնը, իսկ Ն. Ք. 1260-606 թուականներուն իշխած են ասորիներն ու ուրարտական թագաւորները։

Արկաթիակերտը սուրբ վայր է նաեւ քրիստոնեաներուն համար։ Այն եղած է առաջին քրիստոնեայ սուրբերու բնակավայրը, ինչպէս նաեւ՝  եպիսկոպոսական կեդրոն: Այսօրուան Արկաթիակերտի գիւղական շրջանները, որոնց 65 տոկոսը լեռնային են, պատուած են բազմատեսակ պտղատու ծառերով։  Գաւառի գիւղերուն մէջ զարգացած են ինչպէս անասնաբուծութիւնը, այնպէս ալ գիւղատնտեսութիւնը։ Գաւառը հարուստ է նաեւ ստորգետնեայ աղբիւրներով, 6 գիւղերու մէջ բացուած եւ կը գործեն նաւթահորեր։

Արկաթիակերտի  ամրոցը կառուցուած է Ն. Ք. 13-րդ դարուն, որ մեծ նշանակութիւն ունի իր գաղտնի անցումներուն եւ կառուցման ոճին շնորհիւ։ Ամրոցին մէջ առկայ են ասորի տիրակալներու քարագիր սիւները։ Կարեւոր տեղ կը  զբաղեցնեն նաեւ ամրոցին շուրջը գտնուող ժայռափոր դամբարանները։ Ամրոցը կառուցուած է Տիգրիս գետի ափին զառիթափ, բարձր լերան վրայ։

Արեւմտեան Հայաստանը հպարտութեամբ կը յիշատակէ նման պատմական վայրերը, որոնք եւս մէկ անգամ կը փաստեն հայու բնիկութիւնն ու ծագումնաբանութիւնը։ Այն տեղը, որ  եղած է եպիսկոպոսական կեդրոն եւ թագաւորանիստ վայր, այժմ թուրք հրոսակներու պատճառով ամայութեան մատնուած է, եւ անգամ վտանգաւոր է թուրք հնէաբաններու կողմէ անոնց հետախուզումը, քանի որ շատ հաւանական է, որ գտածոներու ծագումնաբանութիւնը միտումնաւոր կերպով սխալ ներկայացնեն։