Հիւսիսային եւ Արեւելեան Սուրիոյ Ինքնավար վարչակազմին ներքոյ բնակող հայ համայնքը մեծ զարթօնքի մեջ է։ Այս լուրը կը յայտնէ  Հիւսիսային եւ Արեւելեան Սուրիոյ հայերու համագումարի համանախագահ Արեւ Քասապեան, որ անցեալ շաբաթ այցելած էր Հայաստանի Հանրապետութիւն։ Անոր խօսքով՝ Սուրիոյ մէջ տեղի ունեցած պատերազմէն ետք բազմաթիւ հայեր ցանկացան վերադառնալ իրենց ազգային ինքնութեան եւ այդ ճանապարհին երկրի հիւսիսային նահանգները բնակող հայերը բախեցան այլ իրականութեան։

Սուրիահայ համայնք ըսելով, սովորաբար կը նշուը 1915-ին Ցեղասպանութենէն փրկուած հայերու կողմէ ձեւաւորուած համայնքը: Սակայն երկրի հիւսիսը  իրականութիւնն այլ է։

Սուրիոյ մէջ կը գերիշխէ հայ քրիստոնեայ համայնքը, սակայն կայ նաեւ մէկ այլ հայկական համայնք․ անոնք իսլամացած, քրտացած ու արաբացած հայերն են, որոնք այժմ նոր ուղիի վրայ են՝ վերականգնելու սեփական ինքնութիւնը: Այն հայերը, որոնց պապերը իսլամացած են, քրտացած կամ դարձած  «արաբ», այժմ Հասիչէի մէջ կը սորվին հայերէն, կը յաճախեն ակումբներ, ուր ազգագրական խումբերու մէջ կը սորվին հայկական աւանդական երգ ու պար, այդ թուին՝ քոչարի։ 

Արեւմտեան Հայաստանը մեծ հպարտութեամբ կ’արձանագրէ, որ ազգային ոգին արթնցած է ոչ միայն Սուրիոյ, այլեւ հայկական այլ համայքներու մէջ եւս։ Այս հարցին շուրջ մենք յայտնած ենք մեր տեսակէտը՝ մենք կ’ընդունինք մեր հայ զաւակները անկախ անոնց կրօնական պականելութենէն եւ այլ լեզուի լեզուակիր ըլլալու հանգամանքէն։