Նախքան Հայերու Ցեղասպանութիւնը Վանը Արեւմտեան Հայաստանի կրթական առաւել զարգացած եւ ծաղկուն կեդրոններէն մէկն էր։ Վանեցի հայերը կը բնութագրուէին որպէս «կրթասէր ժողովուրդ»` օժտուած դէպի դպրոցը եւ կրթութիւնը անխոնջ եւ յամառ ձգտումով։  Ինչպէս Արեւմտեան Հայաստանի այլ շրջաններու մէջ, Վանի մէջ եւս նախքան 19-րդ դարու սկիզբները կրթութիւնը կեդրոնացած էր վանքերու մէջ եւ նախատեսուած էր վանականութեան եւ քահանայութեան պատրաստուողներուն համար։ Վան քաղաքին մէջ առաջին (արական) դպրոցը հիմնադրուած է 1820-ական թթ. Քաղաքամէջ թաղամասի Ս. Վարդան եկեղեցւոյ կից` մեծահարուստ վաճառական Յակոբ աղա Գարասէֆէրեանի նախաձեռնութեամբ։ Դպրոցին մէջ դասաւանդելու համար Պոլիսէն կը հրաւիրուի Կարապետ Մոկացի անունով տիրացուն։ 

Արդէն 1834 թուականին Կ. Պոլսոյ Հայոց պատրիարքարանին կողմէ  պատրաստուած վիճակագրութեան համաձայն` Վան քաղաքին մէջ կը գործէր 3 հայկական դպրոց։ Թէեւ նշուած ցուցակին մէջ առանձին դպրոցներու անունները տրուած չեն, սակայն կարելի է ենթադրել, որ անոնք էին Քաղաքամէջի Ս․ Վարդան եկեղեցւոյ, Այգեստանի Արարուցի եւ Նորաշէնի եկեղեցիներու դպրոցները։

Յօդուածն ամբողջութեամբ  կարդացէ՛ք հետեւեալ յղումով․

https://www.houshamadyan.org/arm/mapottomanempire/vanvilayet/kazaofvan/educationandsport/educationalestablihments.html