Քղիի գաւառակը կը մտնէր Արեւմտեան Հայաստանի Էրզրումի նահանգի (վիլայէթ) Էրզրում գաւառի  կազմին մէջ՝ զբաղեցնելով գաւառի հարաւ-արեւմտեան մասը։ Հայ մատենագրութեան մէջ Քղին կը յիշատակուի նաեւ Գուրզան, Խորզա, Խորձայնի, անուններով։ Պատմական որոշ ժամանակաշրջաններու Քղին եղած է ուսման եւ գիտութեան կեդրոն, որուն վկայութիւնն էին գաւառակի տարածքին բազմաթիւ վանքերու աւերակները։ Համաձայն աւանդութեան, Քղիի վանքերուն մէջ տղաներուն հետ միասին ուսում կը ստանային նաեւ աղջիկները։ Աղջիկներուն թուլատրուած էր նաեւ մասնակցիլ եկեղեցական արարողութիւններուն եւ երգեցողութեան։ 

Քղիի մէջ դպրոցներ  հիմնադրուած են 18-րդ դարու վերջերը եւ 19-րդ դարու սկիզբները։ Աղբիւրներու փոխանցմամբ, 1800-1810թթ. Խուփս գիւղի հայերն ընդարձակած են դպրոցը, ինչպէս նաեւ յատուկ դպրոց բացած աղջիկներու համար։  Հայաբնակ գիւղերէն՝ Դարմանի մէջ դպրոց բացած է Պոլսոյ մէջ ուսում ստացած կարնեցի երիտասարդ Մելքոն Ճանթեմիրեան։ 

Նիւթն ամբողջութեամբ կարդացէք հետեւեալ յղումով.

https://www.houshamadyan.org/arm/mapottomanempire/erzurumvilayet/kazaofkeghi/educationandsport/schools.html