Վանի գաւառակը կը գտնուի  Արեւմտեան Հայաստանի  Վան վիլայէթի Վան գաւառին մէջ։ Կեդրոնը Վան քաղաքն է։ Վանի գաւառակի առանձին շրջաններու եկեղեցական-թեմական պատկանելութիւնը ըստ տարածքներու  էր։ Վան գաւառը Արեւմտեան Հայաստանի՝ վանքերով եւ սրբավայրերով առաւել հարուստ տարածքներէն մէկն էր: Համաձայն Հայոց պատրիարքարանի 1904 թուականի տուեալներուն,  Վանի թեմին մէջ  կար 114 եկեղեցի եւ 25 կանգուն ու գործող վանք, Լիմ-Կտուցի թեմին մէջ՝  24 եկեղեցի եւ 8 վանք, իսկ Աղթամարի թեմին մէջ՝ 193 եկեղեցի եւ 41 վանք: Վան քաղաքի եւ գաւառակի գրեթէ բոլոր եկեղեցիներն ունէին մէկ կամ երկու յարկէ բաղկացած վերնատուներ, որոնք  նախատեսուած էին կիներու համար: Վան քաղաքի  բոլոր եկեղեցիներուն մէջ ամէն օր՝ առաւօտուն եւ  երեկոյեան,  առանց բացառութեան կը կատարուէր ժամերգութիւն, իսկ Շաբաթ եւ Կիրակի օրերը կը մատուցուէր պատարագ։ Այս կարգը գործեց մինչեւ 19-րդ դարու վերջը: Արդէն 1910-ական թուականներուն Վանի բազմաթիւ վանքեր ամայացան եւ մատնուեցան անխնամութեան, հիմնովին աւերուեցան ու թալանուեցան հայերու դէմ իրագործուած Ցեղասպանութեան տարիներուն, բացառութեամբ Աղթամարի Սուրբ Խաչ եկեղեցւոյ, որ Վանայ լիճի Աղթամար կղզիին մէջ գտնուող եկեղեցին է։

Արեւմտեան Հայաստանը ցաւով կ’արձանագրէ, որ երբեմնի ծաղկուն քաղաքը, ուր հիմնական բնակչութիւնը հայեր էին, այժմ վերածուած է անկենդան քաղաքի։ Անոնք, որոնք  կ’ապրին մեր բնիկ տարածքներուն մէջ չեն խնամեր բնութիւնը, յուշարձանները եւ այն ամէն ինչը, որ դարերու պատմութիւն ունի։ Այս եւս մէկ անգամ կու գայ ապացուցելու, որ ամէն ժողովուրդ պէտք է ապրի իր բնիկ տարածքներուն մէջ, որպէսզի շէնցնէ ու ծաղկեցնէ, ուժ ստանալով հայրենի հողէն։