Պայազէտ գաւառը կը գտնուի Արեւմտեան Հայաստանի Էրզրում վիլայէթին մէջ:  Անցեալին  Պայազէտի տեղը եղած է Դարոյնք բերդաւանը, որ Բագրատունի նախարարներու ոստանն էր: 

Պայազէտ կը գտնուի Վանայ լիճէն հիւսիս-արեւելք։ Կեդրոնը Պայազէտ քաղաքն էր, կը յիշատակուի նաեւ, որպէս բերդաքաղաք:  Գաւառին մէջէն կը հոսէր Արածանի գետը՝ իր բազմաթիւ վտակներով:

Պայազէտի հայ բնակչութիւնը կը զբաղէր առեւտուրով, երկրագործութեամբ, անասնապահութեամբ, արհեստներով: Քաղաքին մօտ 200–ի հասնող խանութներու եւ կրպակներու մեծագոյն մասը կը պատկանէր հայերուն։ Մինչեւ 18-րդ դարու վերջը Արեւմտեան Հայաստանի բազմամարդ ու վաճառաշահ քաղաքներէն էր, որուն բնակչութիւնը կը հասնէր 2000 տուն հայ բնակիչի:

Պայազէտի մէջ կային  քանի մը դպրոցներ: Կը գործէր նաեւ Արամեան երկսեռ վարժարանը, որ մինչեւ 1914 թուականը ունէր աւելի քան 300  հայ աշակերտ: Գաւառն ունէր համանուն բերդ, եկեղեցիներ:

Յաճախակի կրկնուող  պատերազմներն ու քրտական քոչուոր ցեղերու յարձակումները քանի մը անգամ աւերած ու ամայացուցած են բնակավայրը,  տեղահանելով կամ բնաջնջելով անոր հայ բնակչութիւնը: Սակայն հայ բնակչութեան գերակշիռ մեծամասնութիւնը հասցուց փրկուիլ ջարդէն եւ հաստատուիլ Արեւելեան Հայաստան կամ տարագրուիլ աշխարհի այլ երկիրներ: