Ջաւախքը պատմական Մեծ Հայքի թագաւորութեան հիւսիսը գտնուող Գուգարք աշխարհի 9 գաւառներէն մէկն է: Այն Ն.Ք. 2-րդ հազարամեակին մաս կազմած է Հայասա պետական կազմաւորման, «Զաբախա» ձեւով կը յիշատակուի Արգիշտի Ա. թագաւորի  արձանագրութիւններուն մէջ:

Ն.Ք. 6-3-րդ դարերուն Ջաւախքը Երուանդեան թագաւորութեան հիւսիսային գաւառներէն էր: Կարճ ընդմիջումէ ետք Գուգարք նահանգին հետ այն Արտաշէս Ա-ի կողմէ վերամիացուած է Մեծ Հայքի թագաւորութեան, որուն կազմին մէջ մնացած է մինչեւ Արշակունիներու անկումը։ 

10-րդ դարուն Ջաւախքը հայ Բագրատունիներու թագաւորութեան կազմին մէջ էր, որուն կործանումէն ետք կարճ ժամանակով ենթարկուած է վրաց պետութեան՝ մինչեւ սելճուկ թուրքերու արշաւանքները:

12-րդ դարու վերջէն Ջաւախքն իր Թմուկ բերդին ու Ախալքալաքին հետ տրուած է հայ Զաքարեաններուն՝ որպէս ժառանգական կալուածք: 1587թ-ին այն գրաւած են Օսմանեան թուրքերը եւ մտցուցած Չլտրի (ապա՝ Ախալցխա) նահանգին մէջ՝ իբրեւ առանձին գաւառ: 19-րդ դարու սկիզբը Ջաւախքը Հարաւային Կովկասի այլ գաւառներուն հետ յայտնուեցաւ ռուսական կայսրութեան արտաքին քաղաքականութեան ոլորտին մէջ:

1828թ. Արեւմտեան Հայաստանի Էրզրում, Բասէն, Բաբերդ, Դերջան եւ այլ գաւառներէն 7300 հայ ընտանիք Կարապետ արքեպիսկոպոս Բագրատունիի գլխաւորութեամբ գաղթեցին եւ բնակութիւն հաստատեցին Ախալցխայի, Ախալքալաքի եւ Ծալկայի շրջակայքը՝ վերականգնելով ու հիմնադրելով աւելի քան 60 գիւղ եւ 50 եկեղեցի:

Ջաւախքի մասին մանրամասն պիտի ներկայացնենք մեր յետագայ թողարկումներու ժամանակ։