Երեւանի Ծիծեռնակաբերդի բարձունքին վրայ կը գտնուի 1968 թուականին կառուցուած Հայերու Ցեղասպանութեան զոհերու յուշահամալիրը։ Թէեւ Ծիծեռնակաբերդի յուշահամալիրն իր նշանակութեամբ ամէնէն կարեւոր վայրն է, սակայն քիչերը գիտեն, որ Հայաստանի մէջ առաջին անգամ Հայերու Ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակին նուիրուած առաջին յուշարձանը կառուցուած է աւելի վաղ՝ 1965թ-ին։ 1965 թուականին կը լրանար Հայերու Ցեղասպանութեան 50-րդ տարելիցը, եւ այն կը շարունակէր արգիլուած նիւթ մնալ Խորհրդային Հայաստանի մէջ, քանի որ Խորհրդային Միութիւնը այս կերպով կը փորձէր չխաթարել յարաբերութիւնները Թուրքիոյ հետ։ Սակայն 1965 թուականի Ապրիլի 24-ը բեկումնային եղաւ, քանի որ հայ հասարակութիւնն այլեւս չէր հանդուրժեր լռութիւնն ու արգելքն իր ցաւօտ անցեալի յիշատակին նկատմամբ եւ Խորհրդային Միութեան մէջ բարձրացաւ ընդվզման առաջին խոշոր ալիքը։ Բազմահազարնոց ցոյցերու արդիւնքով Խորհրդային իշանութիւնը թոյլ տուաւ, որ Մայր Աթոռը Սուրբ պատարագ մատուցէ եւ հոգեհանգստեան պաշտօն կատարէ ի յիշատակ Մեծ Եղեռնի 50-րդ տարելիցին։

Ահա այս ժամանակ ալ Վազգէն Ա. Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի նախաձեռնութեամբ Էջմիածնի Մայր տաճարին կողքը կը կանգնեցուի Հայերու Ցեղասպանութեան նուիրուած առաջին կոթողը։ Կոթողին հեղինակը նշանաւոր ճարտարապետ Ռաֆայէլ Իսրայէլեան է, յուշարձանի բացումը տեղի ունեցած է 1965թ-ի Հոկտեմբերի 31-ին։