Արեւմտեան Հայաստանի Բագարան քաղաքը կը յիշատակուի նաեւ որպէս բերդաքաղաք, պաշտամունքային կեդրոն։ Կը գտնուի Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգին մէջ, Ախուրեանի եւ Արաքսի միախառնման շրջանին մէջ, Ախուրեան գետի աջ ափին, պատմական Երուանդաշատ մայրաքաղաքէն 8-9քմ հիւսիս։  Բագարանը եղած է հայերու սիրուած մայրաքաղաքը։

Ըստ Մովսէս Խորենացիի, Բագարանը կառուցած է  Երուանդ Դ. Վերջին թագաւորը Ն.Ք. Երկրորդ դարու սկիզբը։ Մայրաքաղաք Արմաւիրէն այնտեղ  տեղափոխած են հեթանոսական կուռքերը։ 

4րդ դարուն, երբ Աշոտ Բագրատունի Մսակեր գնեց Կամսարականներու տիրոյթները, Բագարանը դարձաւ նախարարական ոստան։ 9րդ դարու վերջը Բագարանը Բագրատունիներու նորաստեղծ պետութեան մայրաքաղաքն էր։ Այստեղ էր Բագրատունիներու տոհմական դամբարանը։ 

1048 թուականին Բագարանը զաւթեցին սելջուկները, որոնք աւերեցին քաղաքը, կոտորեցին բնակչութիւնը։ 1394 թուականին Լենկթեմուրի հորդաները աւերի ու կողոպուտի մատնեցին Բագարանը։

Բագարանի մէջ յայտնի են հայկական երեք եկեղեցի՝ Ս. Թէոդորոս, Ս. Գէորգ, Ս. Շուշան։ Անոնցմէ առաջինը, որ մեր օրերը հասած է կանգուն վիճակով, բայց առանց գմբէթի, կառուցուած է 7րդ դարուն։ 1913 թուականի տուեալներով Բագարան անշուք գիւղ էր եւ ունէր 796 հայ բնակիչ։