• Ֆիգառովոքս/Տրիբիւն – Պիեր Ռեհովը կը սահմանէ ողբերգական վիճակ մը՝ եթէ Էրդողանի վարչակարգը Աֆրինէն վերացնէ Քիւրդերը։  Գրեթէ բոլոր պետութիւններու եւ միջազգային կազմակերպութիւններու լռութեամբ՝ Անկարան կոտորածներ թոյլ կուտայ, յիշեցնելով հայերու նկատմամբ Թիւրքիոյ կատարած սարսափելի ցեղասպանությունը։

Պիեր Ռեհովը ռազմական թղթակից է, վաւերագրական ռեժիսոր՝ Իսարյէլա- Արաբական հակամարտութեան վերաբերեալ, նաեւ հակա-ահաբեկչութեան փորձագետ է։

Ով որ իր շունը սպաննել կ՛ուզէ՝ զայն կը մեղադրէ կատաղութեամբ: Այս ասացուածքը չի կրնար թիւրքերէն թարգմանութիւն ունենալ, սակայն Օսմանեան կայսրութենէն տասնամեակներ անց ալ՝ թիւրքերը իրենց ուզած ձեւով զայն կը կիրառեն քիւրդ բնակչութեան դէմ։ Էրդողանին համար՝ այն կասկած չի յարուցեր․ որպէսզի ազատօրէն վերացնէ այս փոքրամասնութիւնը առանց նախատինք առաջացնելու՝ ան կը բաւարարուի զանոնք ահաբեկչութեան մէջ մեղադրելով։

Արեւմուտքի կողմէ քանի մը հակազդեցութիւններ եղած են, մինչդեռ հակառակ իրենց հերքելուն՝ թրքական ուժերը այդ գիծերը գծած են նպատակ ունենալով կատարելու հիմնական ծագումնաբանական զտումներ Աֆրինի շուրջբոլոր, քաղաք մը, որ կը գտնուի Սուրիոյ հիւսիսին, կարծես թէ հաստատելով այս գործելաոճի շարունակականութեան իրաւացիութիւնը։

Առայժ հարիւրաւոր անմեղ կեանքեր կորած են ռմբակոծումներէն՝ Անկարայի բանակի եւ անոր հետ առնչութիւն ունեցող զինուած կազմաւորումներու գործողություններէն։ Հիւանդանոցները ծանրաբեռնուած են, իսկ վիրաւորներուն թիւը ամէն ժամ կ՛աւելնայ տագնապալի համամասնութեամբ: Սակայն ոչ ոք բան կը կ՛ընէ, նոյնիսկ ՄԱԿ-ը, որ կը բաւարարուի իր տարածաշրջանային մարդասիրական աշխատանքը համակարգող Փանոս Մումթիզի ձայնով, հրապարակելով անոր «Անհանգստացնող զեկոյցներ»-ը։

Հիւանդանոցները ծանրաբեռնուած են եւ վիրաւորներու քանակը կ՛աւելնայ իւրաքանչիւր ժամ՝ աղետալի համեմատականներով։

Ողբերգականօրէն, մօտ 34 միլիոն բնակչութիւն կազմող Քիւրդերը՝ ընդհանրապէս բաժնուած են չորս երկիրներու միջեւ, Թիւրքիոյ, Իրանի, Իրաքի եւ Սուրիոյ մէջ, որոնք արդէն քանի մը կոտորածնրէ տառապած են։ Յատկապէս 1988 թուականին Սադդամ Հիւսէյնի լուծին տակ, երբ վերջինս մեղադրեց իր զարմիկ Ալի Հասսան Ալ Մաջիդին՝ անոնց խնդրին “վերջնական լուծում” տալուն համար։ Ցեղասպանութեան փորձը, որ ծանօթ է Անֆալ անուան տակ, որու գագաթնակէտը 16 Մարտ 1988-ին եղաւ՝ Հալաբջա-ն թունաւոր գազով ռմբակոծելով, որուն հետեւանքով ըստ գնահատականներու զոհուեցաւ 100,000 եւ 180,000 քաղաքացիական անձ, որոնց բոլորն ալ միայն Քիւրդ ըլլալու մեղքը ունէին։ Քիմիկոս Ալի ճանչցուած Ալ Մաջիդը ձերբակալուելով ԱՄՆ-ի միջամտութեան ժամանակ՝ կանչուեցաւ պատասխանելու միջազգային յանցագործութիւններու դատարանին առջեւ, եւ ան ապշած էր լսելով այս թիւերը։ “Այս թիւերը ինչո՞ւ են չափազանցուած, 180 հազա՞ր։ Չի կրնար 100․00-էն աւելի ըլլալ” ըսաւ։

Ցաւօք ԶԼՄ-ներէն շատերը ներգրաւուած էին Ամերիկեան երկու միջամտութիւններուն Իրաքի մէջ՝ որպէսզի երկրորդ ներխուժման ժամանակ հերքէին այն վարկածը թէ Սադդամ Հիւսէյնը զանգուածային ոչնչացման զէնքեր ունէր, եւ դժվար է գտնել որոշ աղմկայարոյցներ, ամբաստանութեան խոշոր գրապահոցներ, կամ այս ողբերգութեան նուիրուած ծրագիրներու արխիւ։

Հասկնալու համար Քիւրդերուն հանդէպ եղած կոտորածներու դրդապատճառը Թիւրքիոյ մէջ, եւ հիմա ալ Անկարայի կառավարութեան կողմէ Սուրիոյ մէջ՝ պէտք է վերադառնալ դէպի քսաներորդ դարի սկիզբը:

Քրդական պետութիւն մը ստեղծելու գաղափարը հին խոստում մըն է, որ կը թուագրուի 1919 թուականի Փարիզի խորհրդաժողովով․ ուր քրդական պատվիրակութեան առաջարկած սահմանը պէտք է ընդգրկէր  որոշ հատուածներ Թուրքիայէն եւ Իրանէն, եւ երկարէր Իրաք ու Սուրիա։ Նոր տարածքային սահմանում մը առաջարկուած էր յաջորդ տարի Սեւրի դաշնագիրով։ Սակայն ազատ Քիւրդիստանի մը յոյսը անմիջապէս հանգեցաւ՝  երբ Մուսթաֆա Քեմալը հրաժարեցաւ ստորագրել պայմանագիրը։ 1945 թուականին երկրորդ ճանապարհային քարտէսով մը՝ Թիւրքիայէն կը վերցուէր բաւական ծաւալուն տարածք, ինչը առաջարկուած էր Սան Ֆրանսիսկոյի մէջ կայացած ՄԱԿ-ի առաջին համաժողովին:

Քրդական պետութեան մը ստեղծումը հին խոստում մըն է

Կրկին անգամ անհետեւանք կը մնայ։

Միակ իսկապէս Քրդական պետութիւնը որ լոյս աշխարհ եկած է քանի մը ամիսներ միայն Իրանի շատ փոքր մէկ մասին վրա՝ կոչուած է Մահաբադի Հանրապետութիւն, ղեկավարութեամբ Մուսթաֆա Բարզանիի կողմէ, մինչեւ ճզմուիլը Շահի վարչակարգի սարսափելի դաժանութեամբ:

Հակառակ իրենց ողբերգական իրավիճակին, հակառակ որ թրքական յաջորդական վարչակարգերը մերժած են իրենց ինքնութեան ճանաչումը, Անկարան արգիլած է իրենց լեզուն եւ սովորոյթները՝ Թիւրքիոյ Քիւրդերը չեն սկսած ապստամբիլ, մինչեւ որ անցեր է եօթանասուն տարի եւ ստեղծուեր է “Քիւրդերու Բանուորական Կուսակցութիւն”-ը, ՊԿԿ-ն՝ մարքսիստ-լենինիզմի շունչով։

Սակայն նոյնիսկ եթէ անոնց մեթոդները ճանչցուած էին որպէս հինցած եւ դաժան յեղափոխական հասկացողութիւններ՝ անոնց դէպի անկախութիւն ուղղուածութիւնն  ու անոնց մարդկային արժեքներու վրայ ձեւաւորուած Արեւտեան հասարակութեան գաղափարախօոսութիւնը, մասնաւորապէս սեռերու հաւասարութեան վերաբերեալ՝ իսկական վտանգ կը սպառնար Անկարայի համար։

Ատոր  յաջորդած է պարտիզանութիւնն ու բռնութիւններու շրջապտոյտը՝ որ խստօրէն շահագործուած է Թիւրքիոյ կողմէ, որովհետեւ ան միլիոնաւոր դոլարներ յատկացուցած է կապեր հաստատելու համար՝ մինչեւ որ PKK- ն Եւրոպայի եւ ԱՄՆ-ի մէջ գրանցուած է ահաբեկչական կազմակերպութիւններու ցուցակին մէջ։

“Ահաբեկիչ”-ի պիտակը, որ փակցուած է քիւրդ այլախոհներուն վրայ՝ անմիջապես Թիւրքիային թոյլ տուած է անվրդով զբաղուելու զտումներով, ուղղուած հասարակութեան բոլոր ոլորտներուն, առանց փոքրագոյն ամբաստանագիրի։ Բողոք մը բաւարար էր Անկարային՝ որ մեղադրէր մարդկանց «ահաբեկչութեան հանդէպ համակրանք ունենալու մէջ» եւ բանտ նետէր, ուր ձեռբակալուածը ամիսներ շարունակ պիտի տառապէր սպասելով դատավարութեան սկսելուն։

1999 թուականին  ձեռբակալումը Աբդուլլահ Էօջալանի՝ ՊԿԿ-ի ղեկավարին, թոյլ տուաւ անկայուն հրադադար մը հաստատելու, մինչեւ ընտրութիւնը էրդողանի՝ որ վճռած է իշխելու երկաթեայ ձեռքով, խեղդելու համար այլախոհութեան որեւէ տարբերակ՝ ինչը ապացուցած է մինչեւ օրս։

Ռազմական գործողութիւնները վերսկսած են 2004 թ.-ին, անոր պաշտօնը ստանձնելէն մէկ տարի ետք, Թիւրքիան կը հաստատէ, որ ՊԿԿ-ի 2000 մարտիկ սահմանէն դուրս աքսորական են, մինչդեռ քուն մտած կազմակերպութիւնը վերսկսեր է իր անունը վերականգնել, եւ մեղադրեր է բանակին` որ չէ յարգած զինադադարը։  

Թիւրք կառավարութեան կողմէ կատարուած վայրագութիւնները իր քիւրդ փոքրամասնութեան դէմ՝ անկասկած կը յիշեցնեն հայերու դէմ եղած ցեղասպանութիւնը, որ մինչեւ օրս կը հերքուի Անկարայի կառավարութեան կողմէ, հակառակ որ արտաքին դիտորդներու կողմէ լայնօրէն փաստագրուած է, ուստի եւ այժմ ճանչցուած է շարք մը արեւմտեան երկրներու կողմէ: Մեթոտը էապէս նոյնն է․ մեղադրանք առանց հիմքերու, արագ դատավարութիւն, տեղական զտումներ առանց վկաներու, ժխտում կամ արդարացում՝ միջազգային հանրութեան մօտ։

Քրտական հարցը՝ որուն Օբաման դաւաճանած է հակառակ իր նախորդի խոստումներուն, այնուամենայնիւ 2014 թվականէն որոշակի տեղ գրաւած է՝ ներգրաւուելով իսլամական պետութեան դէմ պայքարին:

Սա մեզ կ՛առաջնորդէ Քոբանի՝ ուր տղամարդ թէ քին քիւրդեր զինուած են միայն քալաշնիկովներով, եւ օրերով կը դիմադրեն Դաէշի հրասայլերուն եւ թնդանօթներուն, որպէսզի շահին անհաւատալի յաղթանակ մը, եւ ամբողջ աշխարհի հետ տօնեն չարի դէմ բարիի յաղթանակը։

Ասկէ ետք խիստ առանձնայատկութիւններով եւ հպարտ աչքերով այս անուանի կանանց պատկերները, հին ցանցապատ հագուստներով, մազերնին քամիին յանձնած, ինքնաձիգերու շրջանակի ետին, եւ մոխրացած շրջապատին մէջ՝ կը ներշնչեն Քարոլին Ֆուրեստի արտադրական ընթացքի մէջ եղող “Ռեդ սնէյք” (Կարմիր օձ) ֆիլմը, որով ան կը ցանկայ յարգանքի տուրք մատուցել անոնց օրինակելի քաջութեան՝ ի հիճուկս խալիֆատի ռազմիկներու փոքրոգութեան ու անարգութեան։

Էրդողանի առաջին մտահոգությունն է՝ իր բանակի կատարած վայրագութիւնները անաղմուկ անցընել:

Դժբախտաբար անկախութեան, ազատութեան եւ հաւասարութեան այս բոլոր  գաղափարները պաստառին վրայ ֆեմինիզմի՝ որ կը խթանէ քիւրդերու դիմադրութիւնն ընդդէմ Դաէշի ցեղասպանական խաւարամտութեան, սակայն նոյն այս գաղափարները պատճառները հանդիսացած են ընթացիկ կոտորածին, օգտագործուելով թիւրք առաջնորդին կողմէ “ահաբեկչութեան” դէմ պայքարի պատրուակի տակ։

Էրդողանը, որն առայժմ արդիական ճանչցուած Թիւրքիոյ մէջ յաջողած է վերականգնել մահմետական բռնապետութեան տեսակ մը՝ յարձակուելով Աֆրինի շրջանին մէջ յարաբերական խաղաղութեան բնակավայր մը ստեղծած YPG-ի եւ YPJ-ի վրայ (կանանց եւ ժողովուրդի պաշտպանութեան միաւորումներ), յստակ հաղորդագրութիւն մը կը հղէ աշխարհի մնացեալ մարդկութեան:

YPG-ն եւ YPJ-ն աջակցութիւն կը ստանան առնուազն տրամաբանականօրէն՝ ԱՄՆ-ի կառավարութենէն, Էրդողանի առաջին մտահոգութիւնն է իր բանակի կատարած վայրագութիւնները անաղմուկ անցընել, ատոր համար ալ հասարակական ցանցերուն հասանելիութիւնը աստիճանաբար սահմանափակուած է Թուրքիոյ մէջ, եւ բողոքողներու ձեռբակալութիւնները բազմապատկուած են։

Այս տարուայ Յունուար ամիսէն, ամբողջ աշխարհի հարիւրաւոր գիտնականներ ստորագրած են խնդրագիր մը, կոչ ընելով թրքական կառավարութեան, որ “կանգնեցնէ կոտորածները”։ Անկարայի միակ հակազդեցութիւնն եղած է ձերբակալումը Ստամբուլի համալսարանի երեք պրոֆեսորներուն՝ որոնք ստորագրած են այդ խնդրագիրը, եւ որոնց դատապարտած են՝ “ահաբեկչութիւն քարոզելու համար”։

Այնպէս որ, երբ թրքական հրասայլերը կը ներխուժեն Աֆրին եւ օդային զինուժը կը հարուածէ YPG-ի եւ YPJ-ի դիրքերը՝ առանց անհանգստանալու քաղաքացիական զոհերու քանակին մասին, երբ կը հաղորդուի նոյնիսկ նապալմ-ի օգտագործման մասին՝ կը մնայ խնդրել թէ Թիւրքիայի դաշնակիցները ինչքա՞ն պիտի խոտորուին, որպէսզի համեստ տեսք տան ՆԱՏՕ-ի անդամին կողմէ կատարուած չարաշահումներուն։

Ասոր կողքին, հիասթափուած քրդական հարցը արագօրէն եւ վերջնականօրէն լուծելու իր անկարողութենէն՝ Էրդողանը, որուն կը թուայ թէ ոչ մէկ բան իր կամքով չ՛ընթանար յայտարարելու համար Օսմանեան կայսրութեան վերահաստատումը, որուն պատճառով այնքան հեռու գացած է, որ Ատլանտեան դաշինքի իր դաշնակիցներուն դէմ բորբոքուեր է զայրոյթով․ “Մենք մշտականօրէն անհանգստութեան մէջ ենք մեր սահմաններէն ներս եղող ահաբեկիչներուն պատճառով, ցաւալիօրէն մինչեւ այսօր ոչ մէկ դրական ձայն կամ բառ լսած ենք ՆԱՏՕ-էն”։

Էրդողանը հաւանաբար ծանօթ չէ քաղաքական գործիչ եւ փիլիսոփա Էդմոն Բրիւքի յայտնի արտայայտութեան․ “Որպէսզի չարը յաղթանակէ՝ բաւարար է լաւ մարդկանց անգործունէութիւնը միայն”։

Կը հաղորդէ  lefigaro.fr.լրատուական գործակալութիւնը