56 տարի առաջ այս օրը բացուեց Հայերուն դէմ ցեղասպանութեան զոհերուն յուշահամալիրը

  • by Western Armenia, November 29, 2023 in Հասարակութիւն
144 դիտում

56 տարի առաջ այս օրը՝ 1967 թուականի Նոյեմբեր 29-ին, Ծիծեռնակաբերդին բարձունքը հանդիսաւոր արարողութեամբ բացուեգ Հայերուն դէմ իրականացուած ցեղասպանութեան զոհերու յուշահամալիրը:

Հայոց ցեղասպանութեան յուշահամալիրը նւիրուած է 2 միլիոն հայերուն յիշատակին, որոնք զոհ են գացեր Արեւմտեան Հայաստանի ողջ տարածքը երիտթուրքական կառավարութեան իրագործած 20-րդ դարին առաջին ցեղասպանութեանը: 1967 թ. ի վեր, երբ աւարտուեր է շինարարութիւնը, յուշահամալիրը դարձեր է Երեւանի ճարտարապետութեան անբաժան մասը` վերածուելով ուխտավայրի: Գտնուելով բարձունքին վրայ եւ առանձնանալով ընդհանուր բնապատկերէն` յուշահամալիրը միեւնոյն ժամանակ կատարեալ ներդաշնակութեան մէջ է շրջակայքին հետ, իսկ կառոյցի պարզ ուրւագիծերը ցեղասպանութիւնը վերապրած ազգին ոգին կը փիխանցեն: Յուշահամալիրը կը զբաղեցնէ  4500 քմ տարածք եւ բաղկացած է երեք հիմնական կառոյցներէն` Յուշապատ, Հավերժութեան տաճար՝ անմար կրակով, «Վերածնուած Հայաստան» յուշասիւն:

Մինչեւ յուշահամալիրին հիմնական մաս հասնիլը այցելուներն կ՚անցնեն 100 մետր երկարութեամբ ձգուող բազալտէ յուշապատին կողքով, որուն վրայ փորագրուած են Արեւմտեան Հայաստանի աւելի քան հինգ տասնեակ մեծ ու փոքր քաղաքներու ու բնակավայրերուն անունները, որտեղ կազմակերպուեր են հայ բնակչութեան կոտորածներն ու տեղահանութիւնները։ 1996 թուականէ Յուշապատի հետնամասը ամփոփուած են օտարազգի այն հասարակական, քաղաքական գործիչներու, մտաւորականներուն գերեզմաններէն վերցուած հողով լի սափորները, որոնք իրենց բողոքի ձայնն են բարձըրցուցեր ընդդէմ թուրքական կառավարութեան իրագործած հայերու ցեղասպանութեան: Անոնց անուններն են՝ Ֆրիտյոֆ Նանսէն, Բենեդիկտոս XV, Ջակոմո Գորինի, Անատոլ Ֆրանս, Ջէյմս Բրայս, Յոհաննես Լեփսիուս, Ֆրանց Վերֆել, Արմին Վեգներ, Հենրի Մորգենթաու, Հեդվիգ Բիւլ, Ֆայեզ ալ Ղուսեյն, Կարեն Եփփե, Յակոբ Կյունցլեր, Բոդիլ Բյորն, Մարիա Յակոբսեն, Ալմա Յոհանսոն, Կլարա Բարտոն:

1988-1990 թթ. Հայերու դէմ իրականացուած ցեղասպանութեան յուշահամալիրին տարածքը տեղադրուեր են խաչքարեր` ի յիշատակ Բաքուի Սումգայիթ, Կիրովաբադ (Գանձակ), Բաքու քաղաքները ադրբեջանական կառավարութեան կազմակերպած կոտորածներուն զոհ գնացած հայերու: 1990-1992 թթ. յուշապատի դիմացի յատուածը յուղարկաւորուեր են հայ-ադրբեջանական յակամարտութեան ժամանակ զոհուած հինգ ազատամարտիկ։

1995 թ. ապրիլիը՝ Հայերուն դէմ  իրականացուած ցեղասպանութեան 80-րդ տարելիցին, յուշահամալիր բացուեր է Հայերուն դէմ իրականացուած ցեղասպանութեան   թանգարան-ինստիտուտը , որի տարածքային տեղադրութիւնը չի խախտեր ճարտարապետական համալիրին ներդաշնակութիւնը։
Անգամ ժխտողականութեան եւ հրաժարման քաղաքականութեան հիման վրայ մենք չենք յաւտա, որ Երեւանին իշխանութիւնները կծրագրեն ապամոնտաժիլ Արեւմտեան Հայաստան 1894 թուականին մինչեւ այս օր Հայերուն դէմ իրագործուած ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակին նւիրուած Ծիծեռնակաբերդին յուշահամալիրը: