Երուսաղեմի Հայոց պատրիարքութեան Հայերու դէմ իրագործուած ցեղասպանութեան արխիւի մէջ կը պահուի ծավալով ամենամեծ հաւաքածուն։ Այն ստեղծուեր է 1919 թ. Կ. Պոլիսի մէջ՝ Զավեն արք. Եղիայան պատրիարքի անմիջական ջանքերով եւ վերահսկողութեամբ։ 1938-էն ի վեր այդ բացառիկ արխիւը կը պահուի Երուսաղեմի Հայոց պատրիարքարանին մէջ։ 2017-էն սկսած թուրքագետ Լուսինէ Սահակեանը եւ օսմանագետ Անի Սարգսեանը չորս այցելութիւն կատարեր են Երուսաղեմի Հայոց պատրիարքութիւն, որու ընթացքին մաքրեր եւ դասակարգեր են 11 տուփ կազմող վավերագրերը եւ լուսապատճենել շուրջ 25 հազար էջ։ 

Այս նիւթի շուրջ ԵՊՀ հայագիտական հետազոտութիւններու ինստիտուտի հայ-օսմանական առնչութիւններու բաժինի ղեկավար, բ․գ․թ․ Լուսինե Սահակեանը մասնաւորապէս ըսաւ «Հայոց դէմ կատարուած ցեղասպանութիւնը  իրողութիւն է եւ վեր է որեւէ կասկածէ: Արխիւը Հայոց ցեղասպանութեան եւ Հայկական հարցի բացառիկ  ժամանակագրութիւն մըն է, որն կընդգրկէ 1911-1922 թթ.։ Անխոնջ աշխատանքի արդիւնքին հաւաքուեր են վավերագրեր ցեղասպանութեան մանրամասներու՝ գլխաւոր կազմակերպիչներու, հայերու կոտորածներու, թալանի, ունեզրկման, մարդկանց առեւանգումներու, դատական հայցադիմումներու եւ Օսմանեան կայսրութեան ներքին գործերու նախարարութեան արձագանքներու ու համապատասխան յանձնարարականներու եւ այլնի մասին։ Բազմաթիւ էջեր կը կազմեն ականատեսներու վկայութիւնները»:

Ամբողջական հոդուածը հասանելի է Հայաստանի Հանրապետութեան օրաթերթի այսօրուայ համարին։