ՀՃՈՒ Հայաստանը (Հայկական ճարտարապետութիւնն ուսումնասիրող հիմնադրամ)  ընթերցողներուն կը ներկայացնէ Սամուել Կարապետեանի Եռալեզու (հայերէն, ռուսերէն, անգլերէն) “Ատրպեյճանը քաղաքակրթութինիէն դուրս” գիրքը։

1918 թ. կնքահայր Թուրքիոյ գործուն մասնակցութեամբ, հոգածութեամբ եւ դիւանագիտական հաղթանակով, կիսով չափ հայոց բնօրրանի, կիսով չափ ալ հայ մշակոյթով ներծծուած պատմական Բուն Աղուանքի սահմաններուն ստեղծուեցաւ նորեկ եւ  ինքնահնար Ատրպեյճանի Հանրապետութիւնը: Փաստացի քեմալաբոլշեւիկեան քաղաքական շահերու համընկնմամբ պատմական Արցախ եւ Ուտիք նահանգներու, Նախիջեւանի երկրամասի, ինչպէս նաեւ Սիւնիք նահանգի Քաշաթաղ, Քաշունիք եւ Կովսական գաւառներու` Հայաստանէն օտարելու հետեւանքով 1920-ական թթ. սկիզբներուն արդեն հստակեցուած սահմաններով գոյացաւ Ատրպեյճանի Խորհրդային Հանրապետութիւնը: Նորելուկ այդ հանրապետութեան իշխանութիւնները  առաջին տարիներէն ի վեր եթէ ոչ թշնամաբար, ապա առնուազն խտրականօրէն  վերաբերուած են հայկական պատմական յուշարձաններու նկատմամբ:

Ամբողջական հոդուածը հասանելի է մեր կայքէջէն։