Տիգրանակերտը, պատմական հայկական քաղաք Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի շրջանի հարավ-արևելքում։ Այն զբաղեցնում է շուրջ 50 հա տարածք։ Այն հայկական սարահարթի մի քանի նախկին քաղաքներից մեկն է, որը կոչվել է ի պատիվ հայոց արքա Տիգրան Մեծի (մ.թ.ա.  95–55), չնայած որոշ գիտնականներ, ինչպիսիք են Ռոբերտ Հյուսենը և Բաբկեն Հարությունյանը, պնդում են, որ այս Տիգրանակերտը հիմնադրել է Տիգրան Մեծի հայրը` Տիգրան Ա-ն (մ.թ.ա. 123–95):

Պատմություն 

Պատմական աղբյուրները առաջին անգամ հիշատակում են Տիգրանակերտը յոթերորդ դարում, նշելով, որ Ուտիք նահանգում իրականում գոյություն ունեին նույն անունով երկու այդպիսի քաղաքներ: Հնէաբաններին և պատմաբաններին հաջողվել է առաջինի հիմնադրումը թվագրել մ.թ.ա. 120-80-ական թվականներին` Տիգրան արքայի, կամ նրա որդու և իրավահաջորդ արքա Տիգրան Մեծի օրոք: Ռոբերտ Հյուսենը կասկածի տակ է դրել Տիգրան II վերագրումը, քանի որ դեռևս չի հայտնաբերվել նրա անունը կրող ոչ մի մետաղադրամ կամ գրություն, իսկ աճյունների նույնականացումը մնացել է կայքի տեղական անվանման վրա: Երկրորդ Տիգրանակերտի ավերակները դեռ պետք է բացահայտվեն, չնայած ենթադրվում է, որ այն գտնվել է Գարդման շրջանում:

Վաղ միջնադարում առաջին Տիգրանակերտի անկումից հետո քաղաքի անունը պահպանվել և շարունակաբար օգտագործվել է տեղական աշխարհագրական մասերում ՝ Տնգրնակերտ, Տառնակերտ, Տարանիուրտ, Տարնագյուրտ և Տետրակերտե:

2020-ի հոկտեմբերին հնագետ Համլետ Պետրոսյանը նախազգուշացրեց, որ հնավայրը վտանգված է ռազմական գործողությունների պատճառով, և որ տեղանքը հրետանային գնդակոծության է ենթարկվել «մի քանի անգամ»՝ 2020 թվականի Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության ընթացքում:

Պեղումներ

2005 թվականին սկսվել են Արցախի Տիգրանակերտի պեղումները։ Արդյունքում գտնվել և ուսումնասիրվել են քաղաքի միջնաբերդը, պարիսպները, քաղաքի կենտրոնական մասը և վաղ միջնադարյան բազիլիկ եկեղեցի։ Քաղաքը հիմնականում կառուցված է սպիտակ կրաքարով։ Յուրահատուկ է պարիսպների որմնաքարերի հանգույցների «ծիծեռնակապոչ» ձևը։

Պեղումների ամենակարևոր գտածոներից մեկն է 2008 թվականի հուլիսի 15-ին հայտնաբերված հայերեն արձանագրությունը։ 2010 թ մայիսին Տիգրանակերտի տարածքում գտնվող ուշ շրջանի կանգուն ամրոցում բացվել է պեղումների թանգարանը, որը այցելուներին ներկայացնում է 5-ամյա աշխատանքների ընթացքում հայտնաբերված ցուցանմուշները։

 

https://en.wikipedia.org/wiki/Tigranakert_of_Artsakh

YOUTUBE VIDEO 

Armenia report СNN from Tigranakert (Artsakh)

https://www.youtube.com/watch?v=1Cw5umNawr4

Photo : A 3D reconstruction of one of ancient cities of Tigranes the Great of Armenia, Tigranakert.