Վերջերս թուրքական մամուլի մէջ յայտնուեցաւ գաղտնի փաստաթուղթ մը, համաձայն որուն՝  Թուրքիան մշակեր է ծրագիր հարձակուելու համար Հունաստանի եւ Հայաստանի վրայ: Ընդորին, Հունաստանի վրայ հարձակման ծրագիրը փաստաթղթաւորուած եղեր է 2014 թուականին, իսկ Հայաստանի հարձակման վրայ ծրագիրը պատրաստ էր դեռ… 2000 թուականին:

Հունաստանի վրայ հարձակման ծրագրի անուանումն էր` «TSK Çakabey Harekât Planlama Direktifi», որը փաստագրուած էր 2014-ի Հունիսի 13-ի դրութեամբ եւ այն պիտի իրականացուէր Թուրքիոյ զինուած ուժերու կողմէ: Այս ծրագիրը թուրք զինուորականներու շրջանին յայտնի էր «Չակա-Բեյ» անուամբ

Հայաստանի վրայ հարձակման ծրագիրը մշակուեր եւ պատրաստուեր էր 2000 թուականի օգոստոսի 15-էն, որը կոչվուած էր`«TSK Altay Harekât Planlama Direktifi»: Թուրք զինուորականներու շրջանին այս ծրագիրը կարճ կը կոչուէր «Ալթայ»՝ կարծես նախանշելով այս ծրագրի իրական եւ հեռահար նպատակը:

Պէտք է նշել, որ սոյն, փաստացի, զարմաղնող նիւթերը պատահական  հրապարակուեր են:

Թուրք-շուեդական «Nordic Monitor»-ի տեղեկութիւններու համաձայն, երբ քննվում էր 2016 թուականի զինուորական հեղաշրջման փորձը, Անկարայի դատախազ Սերդար Կոչքունը, ուսումնասիրելով թուրքական բանակի գլխաւոր շտապի փաստաթուղթերը, պատահական  յայտնաբերեր են այն եւ անփութութեան պատճառով մոռցած են  հեռացնել մեղադրական գործերու փաթեթէն: Հրապարակուելէ ետք, Թուրքիոյ իշխանութիւնները մաքսիմալ ձեւով այսոր կը փորձեն կոծկել այս սկանդալը, որպէսզի աւելի լուրջ գաղտնի տեղեկութեան արտահոսքերը հնարաւոր ըլլայ կանխել:

Թուրքիան 1998 եւ 1999 թուականներուն մեծ յոյսեր ուներ, որ Հայաստանի մէջ Հոկտեմբերի 27-ի առիթով կսկսուեր քաղաքացիական պատերազմ, սակայն այս յոյսերը չարդարանալէ ետք որոշուեց իրականացնել այսպէս կոչուած «պլան Բ-ն», այսինքն՝ կեանքի կոչել «Ալթայ» ծրագիրը:

Ըստ այդ ծրագրի՝ Հայաստանի մէջ պէտք էր հրահրել ցնցումներ՝ սկսած 2000 թուականէն, իսկ Թուրքիան պիտի «աշխատեր» Հայաստանի քաղաքական դաշտի մէջ երեք ուղղութիւններով՝

  • Միջնորդաւորուած քարոզել, որ «ղարաբաղցիները հայեր չեն» եւ Հայաստանի ժողովուրդը կը տառապի ղարաբաղցիներու պատճառով՝ յայտնուելով շրջափակման մէջ: Իսկ ղարաբաղեան պատերազմի հայ հերոսներն շարքային հանցագործներ են:
  • Միջնորդաւորուած այն քարոզը տանել, որ Հայաստանի բոլոր դժբախտութիւնները կուգան Մոսկուայէն: Որ պէտք է հրաժարուիլ ռուսական ռազմաբազաներէն եւ փորձել «լեզու գտնել» հարեւաններու հետ, որպէսզի շրջափակումը վերանայ եւ մարդիկ սկսին լաւ ապրիլ:

Վերջնանպատակը՝ փչացենլ հայ-ռուսական հարաբերութիւնները բոլոր ուղղութիւններով:

  • Այս քարոզի հետ զուգահեռ, կազմաքանդելով հայ-ռուսական ռազմական միասնական համակարգը, պիտի ուժեղացուէին ատրպէյճանական զինուած ուժերը: Որպէսզի վերջիններս կարողանային ինքնուրոյն ռազմական գործողութիւններ իրականացնել ատրպէյճանա-ղարաբաղեան սահմանի երկայնքով:

Աւելին, կը նախատեսումէր, որ «x» պահի Զանգեզուրի ուղղութեամբ հարուածներ պիտի տրուէին նաեւ Նախիջեւանի կողմէ, այդ թիւին նաեւ թուրքական ռազմաօդային ուժերու կողմէ՝ քրդական ահաբեկիչներուն հետապնդման պատրուակով:

Մանրամասն ուսումնասիրելով սոյն փաստաթուղթը՝ ապշել կարելի է, թէ ինչ արդիւնքներու  հասեր են թուրքերը Հայաստանի ուղղութեամբ, հատկապէս՝ հիբրիդային պատերազմ իրականացնելու առումով:

Փաստացի Հոկտեմբերի 27-ի միջոցով Հայաստանը ցնցումներու մէջ գցել չի յաջողուելէ ետք, անոնք հիբրիդային պատերազմի բոլոր գործիքներն օգտագործելով հասցուցին 2008-ի Մարտի է-ի դէպքերուն: Որմէ ետք, ձեռքի տակ ունենալով «հարմար» քաղաքական գործիքակազմ, ընդդիմադիր դաշտին մէջ կը փորձէին պարտադրել այն ժամանակուայ Հայաստանի ղեկավարին համակերպուիլ միտքի հետ, թէ առանց Ղարաբաղի հարցին զիջումներ կատարելու՝ հայ-թուրքական սահմանը չի բացուելու եւ երկու երկրներու հարաբերութիւնները չեն բարելաւելու:

Եւ այդ այն դէպքի ժամանակ, երբ մինչեւ 2008-ի մարտեան դէպքերը, գաղտնի ընթացող բանակցային գործընթացներուն թուրքական կողմն իր նախնական համաձայնութիւնն արդեն տուած էր, որ հայ-թուրքական հարաբերութիւններու բարելաւումն ուղիղ կապուած չէր ըլլար ղարաբաղեան խնդիրի առաջխաղացման գրանցման հետ:

Իսկ 2008-էն ետք, արդեն «կաղ բադ» դարձած հայաստանեան իշխանութեան պայմաններուն, թուրքական կողմին յաջողուեցաւ մեր երկրի մէջ ստեղծել իսկական «համաթուրքական ցանց», որու միջոցով կիրականացուէր հիբրիդային պատերազմ Հայաստանի պետականութեան դէմ:

Այլ խնդիր է, որ հայաստանեան իշխանութիւններն այս պատերազմին իրենց, մեղմ ասած, լաւ չի դրսեւորեցին եւ որու արդիւնքին այսոր ունինք այն իրավիճակը, որ այսորուայ հայաստանեան քաղաքական օրակարգի թելադրող ուժեղ դիրքերում է նաեւ Թուրքիան:

Նպատակը՝ մինչեւ 2021 թուականի Մարտ ամիս լիովին կազմաքանդել հայաստանեան պետականութիւնը, որպէսզի մոսկովեան 1921 թուականի ռուս-թուրքական համաձայնագրին ընդառաջ՝ Մոսկուային կարողանան պարտադրել Հայաստանի մասով բոլորովին այլ ծրագիր, որտեղ հայկական չեն ըլլար ոչ միայն Ղարաբաղը, այլ նաեւ Զանգեզուրը:

Երւանդ Բոզոեան

Քաղաքական մեկնաբան

http://politeconomy.org/