ՖԻԳԱՐՈ – Պատմութեան ընթացքին Թուրքիայի շատ դաժանութիւններ անտեսուեր են, կ՛ըսէ հոդուածագիր Օլիվիէ Դելորմը: Պատմաբանը կը դատապարտէ արեւմտեան մեղմութիւնը ռեժիմի իմպերիալիզմի նկատմամբ:

Ա՞րդեօք իսկապէս անհրաժեշտ է Կովկասի մէջ պահպանել ընկեր Լենինի եւ Ստալինի ժառանգութիւնը: Փորձելով գտնել բոլոր հնարաւոր արդարացումները Սուրիայի, Լիբիայի, Հունաստանի եւ Կիպրոսի Հանրապետութեան դէմ թուրքական ագրեսիայի համար, այս հարցը պէտք է տրուի, մի անտեսեք այն պատերազմը, որը Անկարայի իսլամ-իմպերիալիստական ​​ռեժիմը կը վարէ հայերու դէմ՝ Ատրպէյճանի միջոցով:

Հետաքրքիր է նաեւ, թէ որոնք են այս ռեժիմի հանդէպ Արեւմուտքի մեղմութեան պատճառները, որոնք դեռեւս մեծապէս կը  ֆինանսաւորուին Եւրամիութեան կողմէ։

Վերջինս հաւաքեր է ԴԱԷՇ-ի եւ Ալ-Քաիդայի մնացորդները Մերձաւոր Արեւելքի մէջ ՝ որպէս իր բանակի օժանդակ միջոցներ եւ կը տարածէ անոնց Լիբիայէն Կովկաս:

Դեռեւս տեղին է հարցնել, թէ ինչու «մութ ժամերու վերադարձը» դատապարտող մասնագետները չեն անհասգստանար այն ​​պետութեան ագրեսիայէն, որուն Հայերու դէմ ցեղասպանութեան ժխտումը կը հանդիսանայ դպրոցներուն եւ համալսարաններուն մէջ քարոզուող պաշտօնական նիւթ: Պարզապէս  պահ մը պատկերացուցեք միջազգային արձագանքը Իսրայէլի վրայ գերմանացիներու հարձակման դէպքին։

Նիւթն ամբողջութեամբ կարող եք ընթերցել մեր կայքէն։

Մենք պէտք չէ օգտագործենք անջատողականութիւն բառը  Լեռնային Ղարաբաղի մասին խօսելու ժամանակ, հակառակը՝ պնդենք, որ «Արցախը հայերու համար է», որը հնագոյն ժամանակներէն ի վեր բնակեցուած է հայերու աւելի քան 90% -ով, եւ անոր բռնակցումը Ատրպէյճանի Խորհրդային Սոցիալիստական ​​Հանրապետութեանը  կսկսուի 1921 թուականէն: Ատրպէյճանի պաշտօնատար անձեր մասնակցութիւն ունեցեր են ցեղասպանութեանը եւ կազմակերպեր են հայերու կոտորածները, հատկապէս Արցախի մէջ։

Արցախն Ադրբեջանին միացուեր էր 1921-ի Հուլիսին Լենինի որոշմամբ ժողկոմիսար Ստալինի կողմէ` նպատակ հետապնդելով գոհացնել ազգայնական Քեմալին, ով ԽՍՀՄ-ի մէջ համաձայնագիր ստորագրած էս Մարտին: 1920-ի Դեկտեմբերին ան արդեն յաղթեր էր հայկական առաջին հանրապետութեանը, որը թուրքերու կողմէ լիակատար կործանումէն խուսափելու համար ստիպուած էր անցնիլ ԽՍՀՄ-ին:

Իրականութեան Արցախի հարցն ընդամենը Հարաւսլաւիայի մէջ պատերազմներու ընթացքին ծագած խնդիրի հերթական դրսեւորումն է. խօսքը փլուզուած ֆեդերացիայի ներքին վարչական սահմաններու ՝ որպէս նոր միջազգային սահմաններու հաստատման մասին է: Բանն այն է, որ երկաթէ ձեռքով ղեկավարուող ֆեդերացիայի ներսը վարչական ներքին բաժանումը գործնական ոչ մէկ դեր չունին: Շատ դէպքերու ժամանակ սահմանները կը գծուէին ի օգուտ պահի հանգամանքներուն: Տիտոն կը փորձէր թուլացնել Սերբիան` հնարաւորինս շատ սերբերու տեղակայելով Հարաւսլաւիայի միւս հանրապետութիւններու իրավասութեան տակ: Խրուշչովը Ղրիմը նուիրեց Ուկրաինային, որպէսզի այնտեղ գոնէ  քիչ մը մոռնան բռնաճնշումներու մասին, որոնք ան կազմակերպեր էր 1944 թուականէն ետք:

Բայց այդպիսի ֆեդերացիաներու անհետացումէն ետք ներքին սահմանները կը  դառնան միջազգային, եւ բնակչութիւնը կարող է յայտնուիլ մէկ պետութեան մէջ, որուն բացարձակապէս չի ցանկանար պատկանելութիւն` ըլլայ այդ Դոնբասը, թէ Արցախը:

Այս մերժումը հատկապէս ուժեղ է սերբերու դէպքին, ովքեր Խորվաթիայի պետութեան ցեղասպանութեան զոհ դարձան 1941-1945 թուականներուն, իսկ 1991-ին ստիպուած եղան այդ ցեղասպանութիւնը ժխտող նոր Խորվաթիայի քաղաքացիներ դառնալ: Ինչ կը վերաբերուի արցախահայութեանը, ապա անոնք մէկ դար անց ատրպէյճանցիներու զոհ կը դառնան, ովքեր կը խաղան ցեղասպանութիւնը ժխտող թուրքական պետութեան կողմէ:

Եթէ նայինք 1995 թուականին խորվաթներու հարձակման ժամանակ սերբերու ճակատագիրին, հեշտ է հասկնալ, թէ ինչու Արցախի հայերն այդքան վճռական տրամադրուած են պաշտպանութիւնը պահելու հարցով։ Բանն այն է, որ խորվաթներու կազմակերպած էթնիկ զտումը հանգեցուց տարածաշրջաններէն 200-250 հազար սերբերու վտարմանը, որոնք մինչեւ 1991 թուականը կը կազմէին անոնց բնակչութեան երեք քառորդը։ Նշենք, որ «Փոթորիկ» գործողութիւնը ԵՄ-ի մէջ քննադատութեան անգամ ակնարկ չէ հարուցած, որու վրդովմունքն ակնհայտօրէն կը հենուի երկակի ստանդարտներու վրայ։

Ընդգծենք նաեւ այն, որ անոնք, ովքեր Արցախի բնակիչներուն կանուան են անջատողականներ, չնչին դժգոհութիւն իսկ չեն արտայայտեր 1974 թուականէն Կիպրոսի տարածքի 38 տոկոսը Թուրքիայի կողմէ օկուպացնելու առիթով, չնայած այնտեղ ան իրականացուց իսկական էթնիկ զտում եւ տեղակայեց իր վերաբնակներուն։ Թուրքերն այնտեղ հիմայ մեծամասնութիւն են, չնայած մինչ ներխուժումը կը կազմէին կղզիի բնակչութեան ընդամենը 18 տոկոսը։ Ինչ կը վերաբերուի այնտեղ ստեղծուած խամաճիկային պետութեանը, այն եւս մասամբ կը ֆինանսաւորուի Եւրամիութեան կողմէ։

Ի վերջոյ՝ նշենք, որ այդ նոյն մարդիկ աջակցեցին Սերբիայէն Կոսովոյի անդամահատմանը՝ հօգուտ մաֆիոզ ռեժիմի, որը կը հովանաւորէ մաքսանենգներուն եւ ահաբեկիչներուն։ Ընդ որին՝ Կոսովոյի եւ Բոսնիայի սերբերուն իրաւունք չի վերապահուիր անջատուիլ այդ կազմաւորումներէն։

Ուստի հարցը, որու վերջին դրսեւորումը դարձաւ հայերու դէմ պատերազմը, պէտք է միջազգային հանրութիւնը վաղուց քննարկեր, քանի որ այն արդեն ահա 30 տարի շարունակ հակամարտութիւններ կը ծնի։

Չնայած Առաջին աշխարհամարտի դադարեցման պայմանագրերը կը համարեն համաշխարհային երկրորդ հակամարտութեան գլխաւոր պատճառը, այնուամենայնիւ ունէին երկու դրական ասպեկտ։ Անոնք կայսրութիւններու փլուզման հետեւանքով ձեւաւորուած նոր ազգային պետութիւններուն մէջ փոքրամասնութիւններուն իրաւունքներ կը տրամադրէին ։ Անոնցմէ բացի, անոնք կը նախատես էին անորոշ կամ վիճելի ազգային պատկանելութեամբ տարածքներու բնակչութեան կարծիքն իմանալու հնարաւորութիւն։

Ազգերու լիգան ոչնչացաւ բռնապետներու նկատմամբ իր անզորութեան պատճառով, բայց 1920-ականներուն ան նման խորհրդակցութիւններու ամբողջ շարք մը կազմակերպեց, եւ արդիւնքին  հաստատուած սահմանները մէկ դար անց անփոփոխ կը մնան։

Ֆեդերացիաներու կազմալուծման արդիւնքին առաջացած բախումները թոյլ տալու (կամ առաւել եւս` անոնք օգտագործելու) փոխարէն, մենք պէտք է առաջնորդուինք այս օրինակով` միջազգային վերահսկողութեան ներքոյ ինքնորոշման հանրաքուէի պայմանները որոշելու համար: Անդ կայուն խաղաղութիւն ապահոուելու միակ ձեւն է` ժողովուրդներու իրաւունքներու հարգմամբ:

Եթէ ​​մենք շարունակենք այդ անտեսել, ապա ցանկացած բանակցութիւն Արցախի շուրջ լաւագոյն դէպքին Դեյթոնի նոր համաձայնագրերու (1995 թ.) կը հանգեցնէ, որոնք Բոսնիա եւ Հերցեգովինայի վրայ եւրոպական վերահսկողութիւնէն 25 տարի անց  չեն սկսած աշխատիլ: Եթէ, իհարկէ, ինչ-որ մէկի նպատակը ծխացող հակամարտութեան պահպանումը չէր, որը թոյլ կուտայ հաւերժ մնալ արբիտրի դիրքին: Համենայնդէպս, միւնխենեան ոգու յաղթանակէ աւելի վատ բան չիկայ, որը թուրք բռնակալին ուժային նոր քայլերու կը մղեր: