Շուշին 19-րդ դարի 20-ականներէն սկսած զարգացման  բուռն վերելքի ճանապարհ բռնեց, եւ քաղաքի մէջ սկսաւ կենտրոնանալ հայ մտաւորականութեան սերուցքը։

1827 թուականին Դեկտեմբերի 1-ին Շուեյցարացի ավետարանական քարոզիչներ Ավգուստ Դետրիխտը եւ Ֆելիցիան Չամբեզայի կողմէ  բացուեցաւ Շուշիի տպարանը,որը 3-րդն էր Անդրկովկասի մէջ Թիֆլիսէն եւ Էջմիածինէն ետք։

Այսպէս Շուշին դուրս եկաւ ազգային կաղապարներէն եւ վերածուեցաւ  եւրոպական նշանակութեան մշակութային կենտրոնի։ Այստեղ տպագրուեցաւ  171 անուն գիրք, որը կը վկայէ Շուշիի մէջ գրատպութեան պահանջարկի մասին։

Տպարանին մէջ լոյս տեսեր են Եսայի Հասան Ջալալեանի,Պերճ Պռոշեանի, Կ. Եզեանցի,Հ. Թերճիմանեանի ,Մանուկ Աբեղեանի եւ այլ աշխատութիւնները։

Տպարանի բեղմնաւոր գործունէութիւնն կընդհատուի 1920թ.՝ մուսավաթական Ատրպէյճանի պատժիչ զօրքերու կողմէ Շուշիի գրաւմամբ: Անոնք կը թալանեն տպարանի գոյքը եւ կը հրդեհեն շէնքը: Խորհրդային իշխանութեան տարիներուն տպարանի շէնքը կը վերակառուցուի մասնաւոր անձերու ուժերով: 1992թ.՝ Շուշիի ազատագրման ժամանակ, նահանջող ատրպէյճանական բանակը իրեն բնորոշ բարբարոսական ոճով կրկին կը հրդեհէ շէնքը: