Նախագահ Արմենակ Աբրահամեանի ուղերձը Արեւմտեան Հայաստանի Ազգային Խորհուրդի կազմաւորման 16-րդ ամեակի կապակցութեամբ

    Ի յիշատակ Լեոնիտ Ազգալտեանի խօսքերու եւ Արեւմտեան Հայաստանի հոգի 

  •  Արեւմտեան Հայաստանի Ազգային Խորհուրդի ստեղծումը
  • Ի՞նչու ստեղծուեցաւ Արեւմտեան Հայաստանի Հայութեան Ազգային Խորհուրդ
  •  Դադարեցնելու համար Արեւմտեան Հայաստանի հայ ժողովուրդի ոչնչացումը:

Ի՞նչու Շուշին հռչակուեցաւ Արեւմտեան Հայաստանի Հայութեան Ազգային Խորհուրդի Հռչակագիրը։

 Ի յիշատակ Զօրավար Անդրանիկի, քանի որ 1918 թուականի ամռան թուրքական զօրքերը բռնագրաուեցին պարսկական տարածքի հիւսիսային մասը՝  ենադաշտ ստեղծելով դէպի Պաքու առաջխաղացումը ծաւալելու համար։

 Գրաուելով, մասնաւորապէս Մակու, Սալմաստ, Թաւրիզ, Սերաբ, Արդաբիլ եւ Խոյ Իրանական քաղաքները’ թուրքերը մտադրուած էին Ալեքսանդրապոլ-Ջուլֆա երկաթգիծի միջոցով նոր զօրքեր անցնել Պարսկաստան,  հարձակուելու համար Պաքուի վրայ։ Բայց Նախիջեւանի մէջ Անդրանիկի ջոկատները կտրեցին երկաթուղային ճանապարհը, իսկ Ջուլֆայի մէջ՝ գրաուեցին թուրքական կայազօրը։ Խոյի շրջանին հայկական կազմաւորումները անսպասելի հարուած հասցուցին Հիւսիս-արեւմտեան Իրանի մէջ տեղաբաշխուած թուրքական բանակին, ինչը ստիպեց թուրքերուն՝ կեցնէլ հարձակումը Պաքուի վրայ, եւ Անդրանիկի դէմ ուղարկել նշանակելի ոյժեր։Խոյի մարտերը քանի մը օր տեւեց։

 Թուրքերը ունեցան մեծ կորուստներ, սակայն անընդհատ ժամանող լրացուցիչ ոյժերը հայկական դիվիզիայի համար  վտանգ առաջացուցին։ Այդ պայմաններուն մէջ Անդրանիկն ստիպուեցաւ ձգել Խոյը, ու ճեղքելով շրջափակման օղակը’  նահանջեց  Ջուլֆա:

Այնուհետեւ, թիւով գերակշիռ թուրքական զօրքերու ճնշմամբ՝ զօրավար Անդրանիկին ստիպուեցաւ ձգել Նախիջեւանը  ու անցնիլ Լեռնային Զանգեզուր՝ նպատակ ունենալով Արցախի միջոցով ճեղքել ու հասնիլ Պաքու, եւ փակել նահանջող թուրքական բանակի ճանապարհը։

Որոշ իրադարձութիւններ Դեկտեմբեր ամսուայ ընթացքին տեղի ունեցան’ նախքան անգլիական հրամանատարութեան դիրքորոշման բացայայտ դրսեւորումը Արցախի հարցին վերաբերեալ:

 Դեկտեմբեր 8-ին, Թոմսոնի ներկայացուցիչ կապիտան Սերրայդը,  սպայի  մը հետ, չորս մարդատար մեքենայով, իւրաքանչիւրին մէջ  չորս զինւոր’ կը հասնին  Շուշի:

Այլ աղբիւրներու վկայութեամբ, առաջին անգամ Շուշի մտած էր 50 անգլիական զինւոր: Կապիտանը յայտնած է, որ ինքը եկած է Ղարաբաղի չքաւորներուն օգնելու, եւ երկու ժողովուրդներուն միջեւ խաղաղութիւն հաստատելու համար, եւ որ նոյն նպատակով շուտով անգլիական զօրք պիտի գայ:

Սերրայդի առաջին գործերէն մէկը եղած է  այն, որ ան պահանջած է Շուշի նոր հասած գունդը զինաթափել եւ զէնքերը յանձնել իրեն: Ժամանակաւոր Խորհուրդը, ներկայացնելով գունդի ստեղծման պատմութիւնը’ մերժած է անոր պահանջը:

Թէ եւ Մուդրոսի զինադադարի համաձայնագիրի պայմաններով (1918 թ.-ի Հոկտեմբեր 30–ին, Դաշնակիցներու եւ Թուրքիոյ միջեւ Լեմնոս կղզի, Մուդրոս) թուրքական զօրքը պէտք է դուրս գար Անդրկովկասէն, սակայն իրականութիւնը ուրիշ էր:

Ռազմական գործողութիւնները դադրեցնելու հրահանգով’ Արցախի հրամանատարութեան դիմած էր Անդրանիկը: Հայկական կողմը ենթարկուած էր հրահանգին 1918-ի Դեկտեմբերին: 

Այս պատճառով Շուշին մնաց բռնագրաուման  տակ’  բայց 86 տարի յետոյ…

 Ի՞նչ  կապ ունի 1917 թուականի Դեկտեմբեր 18-ի Երզնկայի զինադադարը Արեւմտեան Հայաստանի հայերու Ազգային Խորհուրդի ստեղծման հետ:

 Առանց Երզնկայի զինադադարը (18 Դեկտեմբեր 1917 թուականին) երբեք չէին ըլլար խաղաղութեան պայմաններ ճանչնալու համար Արեւմտեան Հայաստանի հայութեան ինքնորոշման իրաւունքը մինչեւ անկախութիւն համապատասխան միջազգային իրաւունքի:

 Ի՞նչ կապ ունի 29 Դեկտեմբեր 1917 թ.-ին (նոր տոմարով՝ 11 Յունուար 1918 թ.-ին) Ռուսական դեկրետը [[1]] եւ Արեւմտեան Հայաստանի հայութեան ինքնորոշման իրաւունքի Հռչակագիրը, 

Արեւմտեան Հայաստանի հայութեան ինքնորոշման իրաւունքի Հռչակագիրը, կը ներկայացնէ այն յոդուածները, որոնք հնարաւորութիւն կուտան կիրառել Ռուսական դեկրետի եւ մոյս պետութիւններու այլ ճանաչումները:

Ռուսական դեկրետի հարիւրամեակը, որ կը ճանչնայ Արեւմտեան Հայաստանի հայութեան ինքնորոշման իրաւունքը՝ մինչեւ անկախութիւնը, առիթ կ’ըլլայ յիշեցնել իւրաքանչիւր յոդուածի բովանդակութիւնը:

[1] http://www.western-armenia.eu/stat.gov.wa/arm/2017/TurkaHayasdani_Russagan_Decret-09.08.2017.pdf

http://www.western-armenia.eu/stat.gov.wa/arm/2004/HaydararutyunHAKH-17.12.2004.pdf