Կը ներկայացնենք Ձեզի ՍՊՈՒՏՆԻԿ ԱՐՄԵՆԻԱ գործակալութեան տպագրած հոդուածը։

Արդեօ՞ք արցախեան իշխան Մելիք-Շահնազարը կը մտածէր, որ իր միութիւնը յետագային խան դարձած ջիվանշիրներու թիւրքալեզու ցեղի առաջնորդ Փանահ Ալիի հետ, կը հանգեցնէ անոր, որ Շուշին կը դառնայ հայ-ատրպէյճանական դիմակայութեան խորհրդանիշ։

Ինչն է հայկական բազմաչարչար այդ քաղաքին մէջ

Շուշիի հայկական թաղամասերը կը գտնուի քաղաքի վերին եւ կենտրոնական մասերը։ Շուշիի սարահարթի վերին (արեւմտեան) հատուածը սկսեր է կառուցապատուիլ 1805 թուականին, երբ Արցախեան խանութիւնը միացաւ Ռուսաստանին։ Այդ ժամանակ Շուշին Անտրկովկասի խոշորագոյն քաղաքներէն էր, անոր մարգարիտը։

Հայկական մասը կզբաղեցնէր Շուշիի ամբողջ մակերեսի 65%- ը եւ բաժնուած էր 18 թաղամասերու ՝ Մեղրեցոց, Ագուլեցոց (Ագուլիսկի), Ղազանչեցոց (Ղազանչալու) եւ այլն․ Անոնք բարեկարգ էին, այդ հատուածը հաճախ կանուանէին «փոքրիկ Փարիզ»։ Տուներու մեծ մասը սպիտակ քարով էր՝ կարմիր կղմինդրէ տանիքներով, փորագրուած պատշգամբներով, կամարներով ու սիւներով։ Հայերու շրջանին տարածուած էր քաղաքային կառուցապատման եվրոպական ոճը։

Քաղաքի հայկական հատուածը 7 հազար բնակելի եւ վարչական շէնքեր եղեր են, այդ թիւին՝ 5 եկեղեցի, 1 վանք, 300-է աւելի խանութներ, 15 դպրոց, 1 վարժարան, 1 ուսումնարան, 1 թատրոն, 6 գրադարան, 16 ընթերցասրահ, 23 տպարան:

Ամբողջական հոդուածը հասանելի է հետեւեալ հղումով․https://armeniasputnik.am/karabah/20210205/26336412/inchen-toxel-hayery-shushium-patmutyan-averakner-te-averakneri-patmutyun.html