Ձեզի կը ներկայացնենք  Լաուրա Սարգսեանի Սպութնիկ Արմենիայի մէջ  հրատարակուած հոդուածը։

Քաղաքագետ, Ամերիկեան հետազոտութիւններու հայկական կենտրոնի ղեկավար Սուրեն Սարգսեանը համոզուած է, որ ԱՄՆ-ի մէջ բաւականին լաւ մթնոլորտ  ձեւաւորուեր է, որպէսզի 46-րդ նախագահ Ջո Պայտենը ճանաչի Հայոց դէմ կատարուած ցեղասպանութիւնը։ Աւելին, հայ համայնքը դեռ երբեք այսքան մոտ չէ եղած այդ հարցի լուծելուն։

Երեկ յայտնի դարձաւ, որ ԱՄՆ Սենատի արտաքին հարաբերութիւններու կոմիտէի նախագահ Պոպ Մենենտեսը Սենատի մէջ երկկուսակցական նամակի ներքոյ ստորագրահաւաք սկսեր է, որով նախագահ Ջո Պայտենին կոչ  ուղուած է հետեւել Կոնգրեսի՝ Հայոց  դէմ ցեղասպանութիւնն ամբողջական ու պաշտօնապէս ճանաչելու օրինակին: Սենատի նամակին մէջ յիշատակուած է Ջո Պայտենի` 2020 թուականի Ապրիլի 24-ի յայտարարութիւնը, որու մէջ ան նշած էր, թէ կը սատարի Հայոց դէմ կատարուած ցեղասպանութիւնը ճանաչող բանաձեւը։

Սուրեն Սարգսեանը Sputnik Արմենիայի թղթակիցի հետ զրոյցի ժամանակ ընդգծեց, որ Մենենտեսը մեծ հեղինակութիւն ունի ինչպէս դեմոկրատներու շրջանին, այնպէս ալ ԱՄՆ քաղաքականութեան մէջ ընդհանուր առմամբ։

«Առաջին անգամ չէ, որ Մենենտեսը հանդէս  կուագայ  նման յայտարարութիւնով ու նախաձեռնութեամբ։ Սակայն հիմայ բացառիկ իրավիճակ է, քանի որ ԱՄՆ առաջնորդը Պայտենն է, եւ Հայոց դէմ կատարուած ցեղասպանութեան ճանաչման հաւանականութիւնը անոր նախագահութեան օրերուն աւելի մեծ է, քան ուրիշի», – ըսաւ Սարգսեանը։

Անոր խօսքով՝ Պայտենի որոշման վրայ շարք մը պատճառներ  կազդեն, եւ անոնցմէ մէկը Անկարայի ու Ուաշինգտոնի հարաբերութիւններն են։ Ան համոզուած է, որ Մենենտեսի նախաձեռնութեան տակ տասնեակ կոնգրեսականներ կը ստորագրեն։ Փորձագետի խօսքով` հայ համայնքը երբեք այսքան մոտ չէ եղած Հայոց դէմ կատարուած ցեղասպանութեան ճանաչման հարցով յաղթանակի հասնելուն, քանի որ ոչ միայն խօստում կայ, այեւ համապատասխան քաղաքական մթնոլորտ  ձեւաւորուեր է։

Միւս կողմէ, անոր կարծիքով, աւելի լաւ կըլլայ, եթէ Երեւանը չի խանգարէ այդ հարցին։ Խոչընդոտներ կարող են յայտնուիլ, եթէ Հայաստանը ներգրաւէ հայ-թուրքական տարբեր նախաձեռնութիւններուն։ Սարգսեանի խօսքով` այդ պարագային Ուաշինգտոնը կարող է յայտարարել, որ ԱՄՆ-ի ներգրաւելը կարող է խանգարել բանակցային գործընթացին։

Իր հերթին, ցեղասպանագետ Սուրեն Մանուկեանը զարմանալի չի համարեր Մենենտեսի նախաձեռնութիւնը: Sputnik Արմենիային տուած հարցազրոյցի ժամանակ  ան յիշեց, որ ամերիկացին վաղուց կը պաշտպանէ հայկական շահերը: Ըստ անոր՝ պատմութիւնը  մէկէ աւելի այդպիսի օրինակնէր գիտէ, երբ ԱՄՆ-ի նախագահի թեկնածուները հաւատարիմ էին մէկ պաշտօնի, իսկ ընտրութիւններէն ետք ՝ բոլորովին այլ:


«Նախքան փոխնախագահ դառնալը, Պայտենը լիովին հայամետ դիրքորոշում ունէր, Հայերու դէմ կատարուած ցեղասպանութեան ճանաչման կողմնակից էր, կողմ էր ցեղասպանութեան վերաբերեալ բոլոր այն բանաձեւներուն, որոնք առաջարկուած էին Կոնգրեսին: Սակայն, արդեն Բարաք Օպամայի վարչակազմին մէջ որպէս փոխնախագահ, ան դադարեց աշխոյժօրէն մասնակցելու նման գործընթացներուն », -ըսաւ Մանուկեանը:

Ան յիշեց, որ Պայտենի նախասիրութիւնները նշանակութիւն չունին: Այս առումով «ցեղասպանութիւն» եզրոյթի ճանաչումն ու օգտագործումը ԱՄՆ-ի արտաքին քաղաքականութեան մաս կը կազմէ: Մանուկեանը շեշտեց, որ երբ Կոնգրեսի երկու պալատները ճանաչեցին Հայերու դէմ կատարուած ցեղասպանութիւնը, այդ Հայաստանի եւ հայ ժողովուրդի հանդէպ մեծ սիրուց դրդուած չէր: ԱՄՆ-ն օգտագործեց այս հարցը `ցոյց տալով իր վերաբերմունքը Թուրքիայի նկատմամբ:

Երբ կուգայ Թուրքիային պատժելու ժամանակը, Ուաշինգտոնը կրկին կը դիմէ այս լծակին,  միգուցէ պետութեան ղեկավարը արտասանէ «ցեղասպանութիւն» բառ ՝ կապուած անցեալ դարի սկիզբի իրադարձութիւններու հետ:

«Մենք դեռ մէկ ամիս ունինք (մինչեւ ցեղասպանութեան տարելիցը, որը նշուած է Ապրիլի 24-ին – խմբ.), Եւ ամեն ինչ կախուած է անկէ, թէ ինչպէս կը զարգանան թուրք-ամերիկեան հարաբերութիւնները: Ի վերջոյ, Պայտենը նոր եկած է իշխանութեան, եւ Ամերիկա-թուրքական հարաբերութիւնները դեռ հստակեցուած չեն », – ըսաց Մանուկեանը:


Ըստ փորձագետի, Ուաշինգտոնի կողմէ Հայերու դէմ կատարուած ցեղասպանութեան փաստի ճանաչումը կարեւոր է ընդհանրապէս միջազգային ճանաչման գործընթացի համատեքստին: Ան շեշտեց, որ Հայերու դէմ կատարուած ցեղասպանութեան թեման օրակարգի այնպիսի հարց է, որը  կառաջանայ ԱՄՆ-ի անհրաժեշտութեան պարագային:

«Եթէ այդ անհրաժեշտ ըլլայ ամերիկացիներուն, անոնք կաշխոյժացնեն այս թեման եւ կը ճանաչեն ցեղասպանութիւնը: Այս խաղին մենք, որպէս պետութիւն, դէր չենք խաղար, մեծ դէր ունին հայկական համայնքը եւ լոբբիստական ​​կազմակերպութիւնները», – բացատրեց ան:

Հայերու դէմ կատարուած ցեղասպանութիւնը Օսմանեան կայսրութեան մէջ 20-րդ դարի առաջին ցեղասպանութիւնն է: Չնայած այդ հանգամանքին, որ այս փաստը շատ երկիրներ կը ճանչնան, Օսմանեան կայսրութեան իրավայաջորդ Թուրքիան աւանդաբար կը մերժէ Հայերու դէմ կատարուած ցեղասպանութեան մեղադրանքները:Մինչեւ այսօր ԱՄՆ-ի 50 նահանգներէն 49-ը տեղական մակարդակով պաշտօնապէս ճանաչեր են Հայերու դէմ կատարուած ցեղասպանութիւնը, բայց այդ դեռ չէ կատարուած դաշնային մակարդակով:

Այնուամենայնիւ, 2019 թուականի Դեկտեմբերի 12-ին ԱՄՆի Սենատը քուեարկեց 150-րդ բանաձեւի վերաբերեալ: Հայերու դէմ կատարուած ցեղասպանութեան ճանաչման մասին բանաձեւը հաստատուեցաւ միաձայն: Այդ կենթադրէ Հայերու դէմ կատարուած ցեղասպանութեան ժխտումի մերժում; ԱՄՆ կառավարութեան կողմէ Հայերու դէմ կատարուած ցեղասպանութեան պաշտօնական ճանաչում եւ ցեղասպանութեան զոհերու ոգեկոչում; տեղեկացուածութիւնը Հայերու դէմ կատարուած ցեղասպանութեան մասին` յետագային նման յանցագործութիւնները կանխելու համար է։

 Բացի այդ, փաստաթուղթը կը պարունակէ կոչ՝ թոյլ չի տալ ԱՄՆ-ի իշխանութիւններուն ներգրաւելու կամ  ասոցացնելու «Հայերու դէմ կատարուած ցեղասպանութեան ժխտումը» կամ «որեւէ այլ ցեղասպանութիւն»: Անկէ առաջ համապատասխան բանաձեւն ընդունած էր ԱՄՆ Կոնգրեսի Ներկայացուցիչներու պալատը:


(Խմբ․)Նախագահ Արմենակ Աբրահամեանը կը պարզաբանէ, որ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու Նախագահ Ջո Պայտենի (46-րդ Նախագահի) կողմէ 1915-1923 թուականներուն բռնազաութուած Արեւմտեան Հայաստանի մէջ Թուրքիայի կողմէ իրականացուած Հայերու դէմ կատարուած ցեղասպանութեան ճանաչումը ցոյց կուտայ Միացեալ Նահանգներու քաղաքական կամքը Հայ ժողովուրդի անքակտելի իրաւունքներու օրինական կիրառումն Արեւմտեան Հայաստանի մէջ (ԱՄՆ-ի կողմէ 1920 թ. Մայիսի 11-ին պաշտօնապէս ճանաչուած պետութիւն), ինչպէս նաեւ Նախագահ Վուտրոյ Ուիլսոնի (28-րդ Նախագահի) իրավարար վիճռիգործադրութեան հրաման: