1921թ. Մարտի 16-ի պայմանագիրի առնչութեամբ 

1921թ. Մարտի 16-ին ստորագրուած, բայց միջազգային ճանաչում չի գտած դաշինքը Ռուսաստանի Խորհրդային Դաշնակցային Ընկերվարական Հանրապետութեան եւ Քեմալիստական Թուրքիոյ Ազգային Մեծ Ժողովի միջեւ բոլորեց իր 100 տարին:

 Ռուս-թրքական կողմերու յանցապարտ այս համաձայնութիւնը ըստ էութեան կը վաւերացներ Հայաստանի կորուստները: Անոնք միեւնոյն ժամանակ ոտնահարեցին միջազգային չափանիշներն ու սկզբունքները: 

Առանց հայկական կողմի (Արեւմտեան Հայաստան) մասնակցութեան եւ համաձայնութեան, կողմերու որոշմամբ Կարսի նահանգը եւ Սուրմալուի գաւառը կը յատկացուին Թուրքիոյ, իսկ Նախիջեւանը կը տրամադրուի Ատրպէյջանի խնամակալութեան: 

1921թ. Մարտի 16-ին Մոսկուայի այս դաշնագիրի Հայաստանին վերաբերող հատուածը միջազգային իրաւունքի խախտում  է, որովհետեւ դաշնագիրի ստորագրող կողմերը ոտնահարելով հայկական կողմի միջազգայնօրէն ճանչցուած բոլոր իրաւունքները եւ առանց վերջինիս համաձայնութեան, կը ստորագրեն Հայաստանի տարածքները վերաբաժանման ենթարկող այս պայմանագիրը: 

Ռուսաստանի Խորհրդային Դաշնակցային Ընկերվարական Հանրապետութիւնը եւ Քեմալիստական Թուրքիոյ Ազգային Մեծ Ժողովը դաշնագիրը կնքելու պահին միջազգային իրաւունքի ենթակայ չէին հանդիսանար: Այս իսկ պատճառաւ պայմանագիրը իրաւական ոյժ չի կրեր միջազգային իրաւունքի համաձայն: 

Քեմալիստական Թուրքիոյ Ազգային Մեծ Ժողովը պայմանագիրի ստորագրութեան պահին հանդէս եկած էր Մուսթաֆա Քեմալի անունով, որու նկատմամբ մահուան դատավճիռ կայացուած էր արդէն (1920թ. Մայիսի 11-ին միապետական ​​կառավարութեան ռազմական դատարանը հեռակայ մահուան դատապարտեց Մուստաֆա Քեմալին եւ անոր ուղեկիցներուն) : Իսկ այդ թուականէն առաջ (1921թ. Մարտ 16) թուրքական ռազմական դատարանի կողմէ, եւ որ իբրեւ յանցագործ փախուստի մէջ էր: 

1921թ. Մարտ 16-ին Մոսկուայի մէջ կնքուած դաշնագիրը անօրինական է եւ միջազգային իրաւունքի տեսանկիւնէն ոյժ չունի: 

Ուստի Արեւմտեան Հայաստանի Ազգային Խորհուրդը կը յայտարարէ, որ չի ճանչնար 1921թ. Մարտ 16-ի Մոսկուայ ստորագրուած պայմանագիրը, նաեւ անոր յաջորդող, նոյն տարուայ 1921թ. Հոկտեմբեր 13-ի Կարսի պայմանագիրը՝ ստորագրուած Սովետական Հայաստանի պոլշեւիկեան իշխանութեան եւ Քեմալիստական Թուրքիոյ միջեւ:

Արմենակ Աբրահամեան

Արեւմտեան Հայաստանի Ազգային Խորհուրդի Նախագահ

2021թ. Մարտ 16