Պատմութիւնը նշանակութիւն ունի:Ժամանակն է, որ Միացեալ Նահանգներն անուանեն ցեղասպանութիւն 1915-1923 թուականներուն հայերու սիստեմատիկ սպանութիւնները: Այդ կը հաստատ է պատմական փաստերն ու Միացեալ Նահանգներու դիրքորոշումը դէպի անոնց, ովքեր կը տառապին զանգուածային հանցագործութիւններէն: Հայոց դէմ կատարուած ցեղասպանութեան օրը՝ Ապրիլի 24-ը, նախագահ Պայտենի համար հարմար առիթ է պատմական ռեկորտ հաստատելու համար, գրած է կրոնական փոքրամասնութիւններու հարցերով ԱՄՆ Պետդէպի նախկին հատուկ խորհրդական Նոքս Թեմսը Newsweek-ի հրապարակուած իր հոդուածին:

Օսմանեան կայսրութիւնը, որը տեղակայուեր է ժամանակակից Թուրքիայի տարածքին, իրագործեր է հայերու, ինչպէս նաեւ ասորիներու եւ յոյներու զանգուածային սպանութիւններ: Պատմաբաններու գնահատմամբ՝ զոհուեր է 1,5 միլիոն հայ: Այդ գաղտնիք չէ: Միայն 1915 թուականին New York Times-ը գրած է 145 հոդուած զանգուածային սպանութիւններու մասին:

ԱՄՆ կառավարութիւնը տեղեակ էր: ԱՄՆ դեսպան Հենրի Մորգենթաուն փաստաթղթաւորած էր դաժան բռնութիւնը, որուն ականատէս  եղած է, Օսմանեան կայսրութեան գիւղական համայնքներ ուղեւորութեան ժամանակ: Անոր յուշերուն մէջ նկարագրուած են թուրքական իշխանութիւններու ծրագիրները՝ որպէս «ամբողջ ռասային մահուան դատապարտում մը. անոնք լաւ կը հասկնային ու ինձ հետ զրուցելու ընթացքին այդ փաստը չէին փորձեր պահել»:

Ցեղասպանութիւնները կանխարգելելու եւ պատժելու մասին ՄԱԿ-ի կոնվենցիան կը սահմանէ ցեղասպանութիւնը՝ որպէս «ցանկացած գործողութիւն, որը միտուած է ամբողջութեամբ կամ մասնակիօրէն ոչնչացնելու ազգային, էթնիկ, ռասայական կամ կրոնական խումբը սպանութիւններու, լուրջ մարմնական վնաս հասցնելու կամ այլ միջոցներով». 1,5 միլիոն սպանուած հայերու փաստը  կը համապատասխանի այդ սահմանմանին:

Պատմութեան եւ իրաւունքի տեսանկիւնէն հարց չի առաջանար այդ ոճրագործութիւններու փաստի եւ անոնք ցեղասպանությիւն անուանելու մասին: Սակայն կայ քաղաքական հարց:

Ռոնալտ Ռեյկանի նախագահութեան օրերէն ի վեր Սպիտակ տունը չանուաներ 1915 թուականի իրադարձութիւնները՝ որպէս հայոց դէմ կատարուած ցեղասպանութիւն՝ չնայած Կոնգրեսի երկու պալատները ձայներու մեծամասնութեամբ ընդուներ են Ցեղասպանութեան մասին բանաձեւ 2019 թուականին: Որպէս նախագահի թեկնածու՝ ան խօստացեր է ճանաչելու Հայոց դէմ կատարուած ցեղասպանութիւնը:

Նախկին ժամանակ աշխարհառազմավարական դիրքորոշումները գերիշխեր են փաստերու վրայ: Ժամանակակից Թուրքիան կտրականապէս դէմ է այդ իրադարձութիւնները Ցեղասպանութիւն անուանելու: Թուրքիան ՆԱՏՕ-ի դաշնակից է, որը կը գտնուի Եւրոպայի, Ասիայի եւ Մերձաւոր Արեւելքի խաչմերուկին: Անոր սահմանները կը հատուին նախկին ԽՍՀՄ-ին, Իրանին, Իրաքին եւ Սուրիային: 

Հայոց դէմ կատարուած ցեղասպանութեան վերաբերեալ նախագահ Պայտենը բախվում է իրադարձութիւններու եզակի շրջափուլի հետ, որը թոյլ կուտայ  սահմանել պատմական ռեկորտ: Ան գլխաւորեր է վարչախումբը, իսկ Թուրքիայի նախագահ Էրդողանը կը վարէ աւելի խնդրահարոյց քաղաքականութիւն:

Ունենալով հնարաւորութիւն՝ ժամանակն է անուանել ցեղասպանութիւնն իր անունով:

Ի հարկէ, այդ որոշ թուրքերու համար  հաճելի չէ, եւ Էրդողանը կ՛սկսի հոխորտալ, սակայն շատերը կը համաձայնին, որ այդ ճշմարտութիւն է: Միացեալ Նահանգները պետք չէ լռեն պերճախօս շահերու պատճառով ոչ յուսալի դաշնակիցի հետ: Մենք պէտք է առաջնահերթութիւն տանք անօգուտ զիջումներուն: Ինչպէս ըսած է նախագահ Պայտենը. «լռութիւնը մասնակցութիւն է»:

Տեղի ունեցեր է Հայոց դէմ կատարուած ցեղասպանութիւն: Թեկնածու Պայտենն ճանաչեր է այդ, եւ ես յոյս ունիմ, որ նախագահ Պայտենը կը ճանաչէ Ապրիլի 24-ին: