Արեւմտեան Հայաստանի՝ եղեռնէն մազապուրծ հայերը․ Միհրան Տապաղ

Միհրան Տապաղը ծնած է Արեւմտեան Հայաստանի Տիգրանակերտ քաղաքին մէջ՝ 1944 թուականին: Գերմանիայի Պոխում քաղաքին մէջ գտնուող Ռուրի համալսարանի պատմութեան ֆակուլտետի պրոֆեսոր եւ տարագիրներու ու ցեղասպանութեան ուսումնասիրութիւններու ինստիտուտի տնօրեն: Պրոֆ. Տոկթ. Տապաղը գրած է բազմաթիւ գիրքեր բռնութեան, ցեղասպանութեան եւ գաղութատիրութեան վերաբերեալ:

Կըւ ներկայացնենք որոշ հատուածներ պրոֆեսոր Տապաղի հետ կատարուած հարցազրոյցէն․

«Տիգրանակերտը իրականութեան շատ դժուար վայր էր մեզի՝ հայութեան համար: Հայերն ու ասորիները վախով  փողոց դուրս կուգային: Ես եւ հայրս տանը եւ դուրսը տարբեր անուններ կը կրէինք: Իմ անունը դուրսը Օրհան էր, տանը՝ Միհրան; հայրս դուրս Քեմալ էր, տանը՝ Գառնիկ»:

Միհրան Տապաղը երբեք չէր պատմած իր սեփական վկայութիւնը եւ իր ընտանիքի ցեղասպանութեան պատմութիւնը:

Անոր հայրը, վերապրելով ցեղասպանութիւնը՝ մնացած էր իր ընտանիքի միակ ողջ անդամը, իսկ Միհրան Տապաղը կը շարունակէ ապրիլ որպէս այս պատմութեան գրեթէ վերջին կրողը:

Հարցազրոյցի առաջին մասը Միհրան Հոջայի յիշողութեան մէջ  հայերու նկատմամբ իրականացուած ցեղասպանութիւնն է. «Ես ծնած եմ Տիգրանակերտ 1944 թուականին: Ես իսկական տիգրանակերտցի ընտանիքի զաւակ եմ: Հայրական պապիկս Տիգրանակերտի շրջակայքին շատ գիւղեր ունէր, եթէ ճիշտ կը յիշեմ՝  հայրս նշեց 13 գիւղ: Հորս անունը Գառնիկ է, բայց մեր իսկական ազգանունը Տապաղ չէր, այլ՝ Պիտուշեան։  Տապաղ ազգանունով գրանցեր է պետական պաշտօնեան:

Հայրս չէր խօսէր ինձ հետ այն մասին, թէ ինչ  կատարուած է իրենց հետ ցեղասպանութեան ժամանակ, չէր նկարագրէր իր ապրածն ու տեսածը: Երբ նիւթ կը բացուէր, ան  մեծ բանալի ունէր, վերցնելով  այն դուրս կուգար տունէն: Ան ցոյց կուտար  եկեղեցի մը եւ կ՛ըսէր. « Օր մը մենք ետ կը բերենք այս եկեղեցին, նոյնիսկ եթէ այն մեծ ըլլայ մեզի համար»:

Այս եկեղեցին այն ժամանակ Սիումերբանկի պահեստն էր, եւ մենք՝ մանկահասակ երեխաներս, կը վախնայինք նոյնիսկ  ներս նայելու: Երբ կը խաղայինք գնդակով, գնդակն այնպէս կը նետէինք, որպէսզի կարողանանք ներս մտնել եւ նայիլ՝ թէ ինչ տեսք ունի կառոյցի ներսը: 

Խօսքը Սուրբ Կիրակոս եկեղեցւոյ մասին է․․․