Sputnik Արմենիայի սիւնակագիրը վերլուծեր է Հարաւային Աֆրիկայի ժողովուրդներու ցեղասպանութեան համար փոխհատուցում վճարելու Գերմանիայի որոշումը։ Ի՞նչ ազդեցութիւն կարող է այն ունենալ Հայերու դէմ կատարուած ցեղասպանութեան ճանաչման ճանապարհին։

ԳԴՀ-ի իշխանութիւնները Թուրքիայի ղեկավարներուն ցոյց տուին նախնիներու ստեղծած խնդիրները լուծելու քաղաքակիրթ ճանապարհը։ Գերմանիան պաշտօնապէս ճանաչեց եւ դատապարտեց անցեալ դարասկիզբի կայզերական գաղութարարներու կողմէ ժամանակակից Նամիբիայի տարածքին իրականացուած ցեղասպանութեան փաստը։ Աւելին, Պեռլինը փոխհատուցում տրամադրելու պատրաստակամութիւն յայտնեց։ Գերմանական վերաբնակներու եւ Օսմանեան երիտթուրքերու յանցագործութիւններու միջեւ զուգահեռները միանգամայն տեղին են։ Ստեղծուեր է եւս մէկ կարեւոր նախադեպ, որն անկասկած, կը մոտեցնէ Հայերու դէմ կատարուած ցեղասպանութեան փաստի վերջնական միջազգային ճանաչման օրը։

Խօսքը 1904-1908 թթ․-ին տեղի ունեցած իրադարձութիւններու մասին է։ Այդ տարիներուն Գերմանիան դեռ մետրոպոլիա էր, որը բազմաթիւ աֆրիկեան գաղութներու կը տիրէր։ Բայց ժամանակակից Նամիբիայի տարածքին բնակուող հերերո եւ նամա ժողովուրդներու բարձրացրած ապստամբութիւնն աւելի հանդուգն էր, քան ազգային-ազատագրական շարժումներու նախորդ արտայայտումները։

Հետեւելով հերերո ցեղի գերագոյն առաջնորդ Սամուել Մագարերոյի կոչին՝ ապստամբները 120 գերմանացի վերաբնակներու սպանեցին, որոնց թիւին քիչ չէին կանայք ու երեխաները։ Գերմանացի գեներալ Լոթար ֆոն Թրոտի պատասխան միջոցառումները հրեշաւոր էին․Ան հրամայեց բնիկներուն խառը գնդակահարել։ Ապստամբութիւնը արեան մէջ խեղդեցին։ Արդիւնքին սպաննուեց հերերո ժողովուրդի գրեթէ 80 տոկոսը եւ նամա ցեղի գրեթէ կէսը։ Ընդհանուր առմամբ մոտ 75 հազար մարդ  զոհուեր է այդ օրերուն։ Հարաւային Աֆրիկայի մէջ տեղի ունեցածը, իհարկէ, ըստ մասշտաբներու անհամեմատելի է Արեւմտեան Հայաստանի մէջ տեղի ունեցածի հետ։ Բայց ըստ էութեան երկուքն ալ ցեղասպանութիւն են եւ միանման գնահատականի  արժանի են։  

30 տարի առաջ անկախութեան հասած Նամիբիայի կառավարութիւնը սկսաւ հետեւողականօրէն պաշտպանել հրեշաւոր ջարդերու զոհերու հետնորդներու իրաւունքները։ Եւ այդ ջանքերն իզուր չանցան։ 2004թ․-ին Գերմանիայի այն ժամանակուայ կանցլեր Գերհարդ Շրեդերը հրապարակավ դատապարտեց կատարուած հանցագործութիւնը, ներողութիւն խնդրեց իր երկրի գաղութային անցեալի համար եւ յայտարարեց, որ պատրաստ է տնտեսական օգնութիւն ցուցաբերել Նամիբիայի ժողովուրդներուն՝ ի նշան զղջման եւ հաշտութեան։

2016թ․-ին փոխհատուցման ձեւերը որոշելու համար միջկառավարական համատեղ յանձնաժողով ստեղծուեց, որու աշխատանքներուն ներգրաւուեցին հերերո եւ նամա ցեղախումբերու առաջնորդները։ Կոտորածներու զոհերու ժառանգները 4 մլրդ եւրոյի նիւթական փոխհատուցում պահանջեցին։

Չսպասելով վերջնական լուծմանը՝ Պեռլինը սկսաւ տարատեսակ ծրագիրներ ֆինանսաւորել, որոնք նպաստեցին սոցիալական խնդիրներու լուծմանը Նամիբիայի այն շրջաններուն, որտեղ բնակեցուած են տուժած ցեղերու ներկայացուցիչները։

Այս տարուայ Ապրիլին հինգ տարի ձգձգուող բանակցութիւնները վերջապէս աւարտեցին։ Այդ կապակցութեամբ Մայիսի 28–ին ԳԴՀ-ի արտաքին գործերու նախարարութիւնը պաշտօնական հաղորդագրութիւն տարածեց, որտեղ կ՛ըսուի, որ կողմերը համաձայնութեան եկած են բոլոր վիճելի հարցերու շուրջ։

Գերմանիայի արտգործնախարար Հայկօ Մաասը յայտարարեց. «Նամիբիայի մէջ տեղի ունեցած իրադարձութիւնները մենք պէտք է իրենց անուններով կոչենք, առանց պաճուճանքներու եւ առանց արդարացնելու։ Մենք պաշտօնապէս այդ իրադարձութիւնները ցեղասպանութիւն կանուանենք։ Մենք Նամիբիայէն եւ զոհերու հետնորդներէն ներողութիւն կը խնդրենք»։

Պայմանաւորուածութիւն ձեռք բերուած է, որ Գերմանիան յատուկ ծրագիր կսկսի հերերո եւ նամա ժողովուրդներու տեղային բնակութեան շրջաններու զարգացման ուղղութեամբ։ Այդ նպատակի համար գրեթէ կէս միլիարդ դոլար կը հատկացուի։ Միջոցներն անմիջականօրէն ցեղասպանութեան զոհերու հետնորդներուն չեն տրամադրի։ Գումարը կներդրուի ենթակառուցուածքներու զարգացման մէջ։ Գերմանացիները նամիբիացիներու համար ճանապարհներ, ջրատարներ, գործարաններ կը կառուցեն։ Նամիբիացի երիտասարդները կը կարողանան անվճար սովորել գերմանական բուհերուն։

Սա պաշտօնապէս «ցեղասպանութեան փոխհատուցում» չեն անուանէր, բայց ըստ էութեան օգնութիւնը հենց փոխհատուցում է՝ անոր դասական ձեւով։

Իսկ ի՞նչ կապ ունի Թուրքիան։ Բանն այն է, որ գերմանա-նամիբիական միջկառավարական յանձնաժողովի ձեւաւորմանը նախորդած էր Անկարայի մէջ տեղի ունեցած բաւականին հետաքրքիր իրադարձութիւն մը։ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը, պատասխան միջոցներ որոնելով Հայերու դէ, կատարուած ցեղասպանութեան ճանաչման մասին Բունդեսթագի որոշմանը, աւելի օրիգինալ բան չի գտաւ, քան գերմանացիներուն նոյնատիպ յանցագործութեան մեղադրանք ներկայացնելը։  

«Արդեօ՞ք Գերմանիան կը յիշէ Նամիբիայի բնակիչներու ոչնչացման մասին։ Մեզ ինչ-որ բանի մէջ մեղադրելէ առաջ գերմանացիները նախեւառաջ պէտք է պատասխան տան աւելի քան հարիւր հազար նամիբիացիներու ոչնչացնելու համար»,-յայտարարած էր Թուրքիայի վարչապետը։ Անկկէ ետք իշխող «Արդարութիւն եւ զարգացում» կուսակցութեան  խումբ մը պատգամաւորներ Նամիբիայի մէջ գերմանացի գաղութարարներու գործողութիւնները ցեղասպանութիւն ճանաչելու մասին բանաձեւի նախագիծ ներկայացուցին Թուրքիայի մեջլիս։

Այս մարտավարութիւնը նոր չէր։ Անկարան «հիմարն ինքդ ես» կեցուածքով հանդէս կուգայ ամեն անգամ, երբ հերթական երկրի խորհրդարանը կը ճանաչէր Հայերու դէմ կատարուած ցեղասպանութիւնը։ Երբ Ռուսաստանի Դուման ընդունեց երիտթուրքերու գործողութիւնները դատապարտող բանաձեւը, Էրդողանի շրջապատին սկսեցան խօսիլ չերքեզների եւ ադըղների ցեղասպանութեան ճանաչման մասին։ Երբ Ֆրանսիայի Ազգային ժողովը քրեականացուց Հայերու դէմ կատարուած ցեղասպանութեան ժխտումը, Անկարայի մէջ յիշեցին «արաբներու ցեղասպանութեան» մասին Ալժիրի մէջ։ Երբ Ջոզեֆ Պայտենն Ապրիլի 24-ին հայերուն ուղղուած աւանդական ուղերձի մէջ վերջապէս օգտագործեց «ցեղասպանութիւն» բառը, թուրքերն ակնարկեցին, որ կարող են պատասխանել հնդկացիներու կոտորածի ճանաչմամբ։ Գերմանիայի պարագային ամեն ինչ նոյն սխեմայով կը կատարուէր։

Թուրք դիւանագետները սկսեցան շփուիլ նամիբիացի գործընկերներու հետ եւ հասկացուցին անոնց, որ համակողմանի օգնութիւն կը ցուցաբերեն, եթե անոնք որոշեն միջազգային դատարանին մէջ բարձրացնել գերմանացիներու իրագործած ցեղասպանութեան հարցը։ Անկարայի աջակցութիւնէն ոգեշնչուելով՝ նամիբիացիները Պեռլինին պահանջներ ներկայացուցին։

Բայց գերմանացիները, հակառակ թուրքերու սպասումներուն, չի փորձեցին խուսափիլ պատասխանատուութիւնէն։ Իսկ քանի որ պաշտօնական Վինդհուկը համաձայնեց Պեռլինի հետ բանակցութիւններուն, թուրքական իշխանութիւնները չի համարձակուեցան խորհրդարանի օրակարգ մտցնել հարաւաֆրիկացիներու ցեղասպանութեան ճանաչման հարցը։ Քուէարկութիւն տեղի չունեցաւ, ըստ երեւոյթին, հենց նամիբիացի դիւանագետներու պնդելով։

Գերմանացիներու համար թուրքերու սպառնալիքն ինչ-որ ցաւագին բան չդառձաւ։ Պեռլինը զինաթափեց Անկարային` յայտարարելով, որ առանց ուրիշի օգնութեան պատրաստ է ճանաչել իր պատմութեան մութ էջերը։ Միեւնոյն ժամանակ այս քայլն օգնեց ողջ աշխարհի ուշադրութինը հրաւիրել այն փաստի վրայ, որ ցեղասպանութեան մէջ մեղադրող թուրքերը, ի տարբերութիւն գերմանացիներու, ի վիճակի չեն ապաշխարել իրենց նախնիներու կատարած հրեշաւոր յանցագործութիւններու համար։ Այս է անոնց քաղաքակրթական մոտեցումներու տարբերութիւնը։ Այսպիսով՝ թուրքերը, հրահրելով հերերո եւ նամա ժողովուրդներու ցեղասպանութեան ճանաչումը, կոլ խփեցին սեփական դարպասին։

Նամիբիական նախադէպը մեզ համար շատ կարեւոր է։ Բանն այն է, որ գերմանացի գաղութարարներու գործողութիւններու գնահատականը տրուած է նոյն իրաւական չափանիշներու հիման վրայ, որոնցմով մենք կը դիմենք՝ պահանջելով դատապարտել երիտթուրք դահիճներու յանցագործութիւնները։ Անկարայի մէջ կը շարունակեն պնդել, որ ՄԱԿ-ի՝ 1948-ին ընդունուած Ցեղասպանութեան մասին կոնվենցիան չի կարող տարածուիլ այն յանցագործութիւններու վրայ, որոնք կատարուած են նախքան անոր ընդունելը: Պնդումը վիճելի է, բայց փաստարկը հասկանալի է։ Եւ ահա Գերմանիան, Նամիբիայի մէջ կոտորածը ճանաչելով որպէս ցեղասպանութիւն, առաջնորդուեր է ՄԱԿ-ի կոնվենցիայի չափանիշներով ու պահանջներով։ Այս նախադէպն, անկասկած, կամրապնդէ հայերու դէմ կատարուած փաստարկները եւ կը զինաթափէ անոնց ընդդիմախօսներուն։