Ձեզի  կը ներկայացնենք Արեւմտեան Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահ Արմենակ Աբրահամեանի վերլուծականը։

ԱՐԵՒՄՏԵԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆ – 2011 թուականի Մարտի 29-ին, միջազգային իրաւունքի համաձայն, Ազգային խորհուրդը եւ Արեւմտեան Հայաստանի կառավարութիւնը յայտարարած է, ռազմական, դրական եւ մշտական ​​չեզոքութիւն Արեւմտեան Հայաստանի ամբողջ տարածքի վրայ:

http://www.western-armenia.eu/stat.gov.wa/fr/2011/Resolution-29.03.2011-Declaration-de-Neutralite-fr.pdf

http://www.western-armenia.eu/stat.gov.wa/arm/2011/Arevmdian-Hayasdani-Azgayin-Khorhurti-Vorochum-2011.03.29.pdf

http://www.western-armenia.eu/stat.gov.wa/en/2011/Western-Armenia-Neutrality-Resolution-eng.pdf

http://www.western-armenia.eu/stat.gov.wa/ru/2011/Zayavlenie-Nyeitralitete-armyan-29.03.2011.pdf

Այս յայտարարութիւնը  կը վերաբերուի ոչ միայն աքսորուած հայերուն, այլ եւ Ուիլսոնի իրավարար վճիռով սահմանուած (22/11/1920) Արեւմտեան Հայաստանի տարածքին մէջ ապրող հայերուն:

Մինչդեռ Երեւանէն Արարատ լեռանը նայելու ժամանակ, վաղեմի ընկերներէն մէկն ըսաւ, – «Կը տեսնես Արարատ լեռի լանջին լոյսերը, այնտեղ ՆԱՏՕ-Ի ռազմաբազան է»:

Ուստի ես փորձեցի աւելին իմանալ, թէ արդեօք ՆԱՏՕՆ (Հիւսիսատլանտեան դաշինքի կազմակերպութիւն) ռազմաբազա  տեղեկայած է Թուրքայի կողմէ բռնազաւթուած Արեւմտեան Հայաստանի տարածքին:

Խօսելով ՆԱՏՕ-ի մասին, եկեք հասկնանք, թէ ի՞նչ է ՆԱՏՕ-ն եւ որոնք են վերջիերս հիմնական սկզբունքները:

Հիւսիսատլանտեան դաշինքի կազմակերպութիւնը (ՆԱՏՕ) հիմնադրուեր է 1949 թ.-ին, որուն անդամակցած են 30 երկիր, որոնցմէ 27-ը եւրոպական են, երկուքը՝ հիւսիս-ամերիկեան (ներառեալ՝ 1932 թ Հուլիսի 18-ին Ազգերու լիգայի անդամ Թուրքիան, որը Դաշինքին միացեր է 1952 թ. Փետրուարի 18-ին՝ Սառը պատերազմի սկզբին), հիմնուած է հաւաքական անվտանգութեան եւ պաշտպանութիւն պարտականութիւններու իրականացման, ճգնաժամերու կառավարման եւ յատկապէս ահաբեկչութեան դէմ պայքարի սկզբունքի վրայ:

Ինչ կը վերաբերուի  Թուրքիայի մէջ ՆԱՏՕ-ի ռազմաբազաներուն, ապա անոնք երկուքն են` Ինջիրլիքն ու Կուրեջիկը: Կուրեջիկի բազային մէջ տեղակայուած է նախազգուշական ռադար, որուն հրթիռային պաշտպանութեան նպատակով կիրառած է ՆԱՏՕ-ն: Ինչ կը վերաբերուի Ինջիրլիքին, ապա այն կառավարուած է ԱՄՆ-ի ռազմաօդային ուժերու կողմէ [ինչպէս նաեւ հակաջիհադիստական ​​կոալիցիայի կողմէ], որտեղ կը պահուի ԱՄՆ-ի՝ ՆԱՏՕ-ին տրամադրած B-61 ձեւի միջուկային ռումբեր:

Հետեւաբար, Թուրքիայի կողմէ բռնազաւթուած Արեւմտեան Հայաստանի տարածքին մէջ (բացի Կիլիկիայէն) ՆԱՏՕ-ի հենակէտեր չկան, սոյն իրաւական պատճառը հաշուի առնելով` ԱՄՆ-ն երբեք չէ վավերացուցած Լոզանի պայմանագիրը:

Այս նիւթի շուրջ, կը ներկայացնեմ հատուած IHEDN (պաշտպանութեան ազգային բարձրագոյն հետազոտութիւններու ինստիտուտ) – ի՝ 2020 թուականի Փետրուարի 28-ին տեղի ունեցած խորհրդաժողովէն ՝ Թուրքիայի ՆԱՏՕ-ին անդամակցութեան խնդիրի վերաբերեալ:

ՆԱՏՕ-ն եւ Թուրքիան. Հին եւ դժուար յարաբերութիւններ

Գիոմ ԼԱԳԱՆ (Guillaume LAGANE), Թուրքիան ՆԱՏՕ-ի մէջ միշտ ունեցած է յատուկ կարգավիճակ, այն կընկալուի  որպէս ԽՍՀՄ-ի դէմ դաշինքի արեւելեան թեւի լրացում, ինչպէս նաեւ Մերձաւոր Արեւելքի մէջ աչքի ընկնելու եւ տարածաշրջանի մէջ արեւմտեան ազդեցութիւն հաստատելու հարթակ: Սակայն Թուրքիան անդամակցեր է ՆԱՏՕ-ին, Յունաստանի հետ միաժամանակ, որու հետ վեճ ունի Օսմանեան կայսրութիւնէն ի վեր: 1974 թուականին Կիպրոսի հիմնահարցը [1] այս երկու անդամ երկիրներուն հասցուց գրեթէ պատերազմական իրավիճակի: ՆԱՏՕ-ի մէջ Թուրքիայի ներկայի դիրքը, հետեւաբար, այդ երկար պատմութեան շարունակութիւնն է, որը կը վերաբերուի  Թուրքիայի երկիմաստ կարգավիճակին` Արեւելքի եւ Արեւմուտքի միջեւ:

Նորա ՍԵՆԻ (Nora SENI) Անշուշտ, քեմալական Թուրքիան կը հաւակնի միանալ արեւմտեան կոալիցիային: 1952-ին անոր մտահոգութիւնն աւելի շուտ ԽՍՀՄ «ազդեցութիւնէն» պաշտպանուելն էր: Աւելի ուշ՝ ՆԱՏՕ-ի եւ Թուրքիայի յարաբերութիւններու պատմութեան մէջ ի յայտ եկաւ երրորդ դերակատարը` Եւրամիութիւնը: Դաշինքն իսկապէս համառօրէն կաջակցի Թուրքիային՝  ԵՄ անդամակցութեան գործընթացին:

Գիոմ ԼԱԳԱՆ (Guillaume LAGANE), ՆԱՏՕ-ին անդամակցեիը կը խանգարէ Թուրքիային արտաքին քաղաքականութեան հարցերով: Օսմանեան կայսրութեան փլուզուելէն ետք Մուսթաֆա Քեմալը նախընտրեց չեզոքութիւն: Սեւրի պայմանագիրէն (1920) [2] ետք Արեւմուտքի հետ դեռ վիճարկելի հարցեր կային (եւ դեռ կան): ՆԱՏՕ-ին անդամակցութիւնը քայլ էր ոչ միայն սովետական ​​սպառնալիքի դէմ, այլ նաեւ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի աւարտէն ի վեր կը մասնակցի Արեւմուտքի հետ մերձեցման համընդհանուր շարժմանը. 1955 թուականին Թուրքիան կը միանայ Պաղտատի պակտին եւ 1959 թուականին Եւրոպական տնտեսական համագործակցութիւն ստեղծուելէ ի վեր առաջին անգամ ներկայացուած է որպէս անդամութեան թեկնածու: Նման աշխուժութիւնը երկիրը արդիականացնելու եւ արեւմտեան չափանիշներուն համապատասխանելու ցանկութեան մէկ մասն է:

Այսօր արդիական է այն հարցը, որ Թուրքիայի եւ Արեւմտեան Հայաստանի սահմաններու խնդիրի հետ կապուած հարցը բացասաբար  կանդրադառնայ Սեւրի պայմանագիրի կիրառման վրայ. յիշեցնենք պայմանագիրի 92-րդ յոդուածը, որը  կը վերաբերուի  Ատրպէյջանի հետ Արեւելեան սահմանի հարիւրամեակին (1920 – 2020)

 Արցախի երկրորդ՝ 44 օրեայ պատերազմը ցոյց  կուտայ, որ սահմանի հետ կապուած հիմնահարցը պէտք է լուծուի, սակայն այդ պէտք չէ իրականացուի զինուած ուժերու եւ միջազգային ահաբեկչութեան ներուժի գործադրմամբ, ինչն իր հերթին հանգեցուց հազարաւոր հայ երիտասարդներու ոչնչացմանը եւ Արեւմտեան Հայաստանի եւ Արցախի տարածքներու օկուպացիային:

Այսպիսով, չնայած, որ ՆԱՏՕ-ն Արեւմտեան Հայաստանի մէջ ռազմաբազաներ չունի, վրեջինիս բռնազաւթումը, ինչպէս նաեւ Կիպրոսի հիւսիսային հատուածի օկուպացիան թուրքական բանակի կողմէ չի մեղմացնէր այն ​​փաստը, որ մէկ պետութեան տարածքներու օկուպացիան մէկ այլ պետութեան կողմէ կը հակասի միջազգային բոլոր չափանիշներուն:

http://www.western-armenia.eu/WANC/Armenie-Occidentale/Departement-Interieur/Analyse/L-Armenie-occidentale-un-territoire-occupe.pdf

[1] 1974-ի Հուլիսի 20-ին, առաջ բերելով Կիպրոսի թուրքական համայնքի շահերու պաշտպանութիւնը եւ սահմանադրական կարգի վերականգնուիլը, Թուրքիան սկսաւ «Աթիլա» գործողութիւնը, որը հանգեցուց Թուրքիոյ կողմէ Կիպրոսի տարածքի 38% -ի օկուպացիային:

[2] Վերջերս նախատեսուած էր Հայաստանի եւ Քուրտիստանի ստեղծուիլը եւ Էգէյեան ծովի թուրքական ափի մէկ մասի հատկացումը Յունաստանին: Մուսթաֆա Քեմալի ազգայնական ապստամբութիւնէն ետք Թուրքիան ձեռք  բերած է Լոզանի պայմանագիրը (1923), որը շատ աւելի շահեկան էր իրեն: Նշենք, որ ԱՄՆ-ն երբեք չէ վավերացուցած Լոզանի պայմանագիրը (1923):

Արմենակ Աբրահամեան

Արեւմտեան Հայաստանի Ազգային Խորհուրդի նախագահ

Leave a Reply