Արեւմտեան Հայաստանի մէջ՝ Վանա լիճի շրջակայքին սկսած են հնագիտական պեղումներ: Մակերեսային ուսումնասիրութիւններու արդիւնքին պարզուեր է, նախկին ժամանակ արձանագրուած նկարները կը պատկանին ոչ թէ պալեոլիթի կամ նեոլիթի ժամանակաշրջանին, այլ վաղ պրոնզէ եւ յետագայ շրջաններուն:

Հնէաբան, Պրոֆ. Դոկտ. Ռեֆեթ Չաւուշօղլուն ըսած է. «Գիւրփընարի շրջանի Եդիսալքիմ շրջանի քարանձաւներուն մէջ կան ժայռապատկերներ: Շատ գիտնականներ կենթադրեն, որ քարանձաւներն օգտագործուեր են 10,000-էն 8 հազար տարի առաջ: Կան մարդկային եւ կենդանիներու տարբեր կերպարներ, որոնց վրայ նկարուած է կարմիր օշար: Նկարներուն մէջ արեւի խորհրդանիշն է. «Գոյութիւն ունին նաեւ աստուածուհիի կերպարներ: Այստեղ ժայռապատկերները, ընդհանուր առմամբ, թուագրուած են վաղ ժամանակաշրջաններով, մասնաւորապէս` մեսոլիթական եւ նեոլիթեան ժամանակաշրջաններով` նկարուած պատկերներու հիման վրայ: Այնուհետեւ, հետազոտութեան ընթացքին եւ քարանձաւի շրջակայքին մենք յայտնաբերեցինք կերամիկական մնացորդներ »: