Հազարամեակներու պատմութիւն կրող, Վանա լիճի դիմաց գտնուող Սուրբ Թովմաս հայկական վանքը, որը կը հմայէ իր գեղեցկութեամբ, անտարբերութեան պատճառով յայտնուեր է ոչնչացման վտանգի առջեւ:

Սուրբ Թոմաս վանքը կառուցուեր է 11-րդ դարին՝ Թովմաս առաքեալին պատկանող սրբազան իրերը պահելու նպատակով, կը գտնուի  Արեւմտեան Հայաստանի Վանի Գեվաշ գաւառի Ալթընսաչ թաղամասին: 2000 մետր բարձրութեան վրայ գտնուող վանքը լեռան գագաթէն կը նայի Վանա լիճին եւ իր շքեղութեամբ կը հիացնէ դիտողներուն, Ալթընսաչ ծովախորշը, որուն մոտ կառուցուեր է եկեղեցին, յայտնի է որպէս Վանա լիճի կուսական անկիւններէն մէկը:

Իր պատմութեամբ, գեղեցկութեամբ եւ շքեղութեամբ այդքան յայտնի վանքը, որը Վանի հնագոյն կառոյցներէն մէկն է, այժմ լքուած է: Չնայած վերականգնման եւ պահպանման բոլոր կոչերուն՝ որեւէ գործողութիւն չշէ ձեռնարկուած: Գանձ որոնողներու թիրախ հանդիսացող վանքը ամառը կը վերածուի  կենդանիներու հանգիստի եւ ապաստանի վայր:

Վանքէն մէկ կիլոմետր դէպի արեւմուտք՝ Վանա լիճէն 500 մետր հեռաւորութեան վրայ գտնուող հայերուն պատկանող պատմական գերեզմանատունը նոյնպէս աւիրուեր է գանձագողերու պատճառով  այնպէս, ինչպէս վանքը: