Արեւմտեան Հայաստանի Հանրապետութեան պատուարժան պարոն նախագահ,
Արեւմտեան Հայաստանի Հանրապետութեան մեծարգոյ տիկին վարչապետ,
Ազգային ժողովի մեծարգոյ տիկին նախագահ,
Ազգային ժողովի յարգելի պատգամաւորներ,
Այս կարեւոր օրուան առիթով կ’ուզեմ կիսուիլ իմ մտորումներով՝ առանց մտքերուն մէջ խորանալու։
Մենք հայ ենք, բնիկ ենք, սակայն մեծամասնութեամբ հոն չենք, ուր պէտք է ըլլայինք, եւ այնքան ալ շատ չենք, որքան այսօր պէտք է ըլլայինք։ Սակայն որքան ալ որ ենք եւ ուր ալ որ ենք, ունինք նոյն առաքելութիւնը՝ ճշմարտութեան ու սիրոյ հիմքերուն վրայ արդարութեան հաստատումը։ Մեր նպատակը վեհ է, համամարդկային, որովհետեւ ունինք բարձր հոգեւոր ներուժ։
Վեհ նպատակներուն հասնելու համար ունինք բազմաթիւ միջոցներ։ Ամենակարեւորը թաքնուած է մեր ներսը՝ բացայայտուելու սպասումով։ Ասիկա աստուածային հումք մըն է, որ պէտք է մշակուի՝ մեզ վերափոխման առաջնորդելու համար։ Սկզբնական գլխաւոր գործօնը կամ նախապայմանը մեր ինքնամաքրումն է եւ մարդկային որակներու բարձրացումը։
Չկայ անլուծելի հարց։
Իսկ ի՞նչ օր է այսօր։ 106 տարի առաջ՝ 1920 թուականի Օգոստոս 10-ին, ստորագրուեցաւ Սեւրի դաշնագիրը եւ դարձաւ Հայաստանի անկախութեան ու տարածքային իրաւունքներու միջազգային ճանաչման կարեւորագոյն փաստաթուղթերէն մէկը։ Մինչեւ այսօր ան կը շարունակէ մնալ հայութեան արդար իրաւունքներու վերականգնման հիմնական յենարաններէն մէկը։
Ուրեմն մեր ձեռքին մէջ է օգտագործել նման միջոցը՝ միշտ մեր գիտակցութիւնը վեհ նպատակին վրայ պահելով։
Կրնանք արձանագրել, որ հայութիւնը նման կարեւոր յենարանի նկատմամբ միասնական մօտեցում չունի։ Սեւրի դաշնագիրը երբեմն նոյնիսկ ծաղրանքի ու հեգնանքի կ’արժանանայ, կը ներկայացուի որպէս անպատասխանատու հայրենասիրութեան եւ արկածախնդրութեան օրինակ, կը որակուի որպէս սադրանք եւ այլն։
Գոյութիւն ունի նաեւ հակառակ կողմը, որ յաճախ կը խօսի Սեւրի դաշնագրին եւ «Ուիլսոնեան Հայաստանի» մասին, իր սենեակի պատը կը զարդարէ համապատասխան քարտէսով, սակայն միեւնոյն ժամանակ զուրկ է վեհ գաղափարէն եւ հեռու է որեւէ լուծման գործընթաց սկսելու քայլէն։
Ինչո՞ւ է այդպէս։
Կրնանք ըսել, որ ներկայիս Հայաստանի Հանրապետութեան գոյութիւնը, անոր ժողովուրդը եւ անոր շուրջ ձեւաւորուող գաղափարները կը շփոթեցնեն հասարակական կարծիքը եւ անկայուն մարդոց մտածողութիւնը։ Սակայն գլխաւոր պատճառը չգիտակցիլն է՝ չգիտակցիլ, թէ որն է կեանքի, ազգի եւ հայրենիքի իմաստը։
Բարեբախտաբար, հայութիւնն ունի նաեւ հիմնական յենարան։ Ասիկա Արեւմտեան Հայաստանի պետութիւնն է՝ 1920 թուականին ճանչցուած Հայաստանի Հանրապետութեան իրաւական շարունակութիւնը՝ միջազգային իրաւունքի ներքոյ։
Արեւմտեան Հայաստանի Հանրապետութիւնը ի վիճակի է ընթանալու ճշմարտութեան ճանապարհով՝ հարցերը ճշգրիտ վերլուծելով եւ ճիշդ քայլերով յառաջ շարժելով՝ պահպանելով վեհ գաղափարը՝ ճշմարտութեան ու սիրոյ հիմքերուն վրայ արդարութեան հաստատումը։
Դառնալով Արեւմտեան Հայաստանի քաղաքացի՝ իւրաքանչիւր հայ կրնայ մասնակից դառնալ արդէն ընթացքի մէջ գտնուող արդարութեան ճանապարհին։
Մասիս Ինճիճեան
10 Օգոստոս 2026 թ.