Արեւմտեան Հայաստանի հայերու հարցին շուրջ

  • by Western Armenia, June 15, 2023 in Ժառանգութիւն
100 դիտում

Western Armenia tv-ին կը ներկայացնէ ՝ Հայաստանի պատմութեան թանգարանի XVIII- XX դդ. հայկական աւանդական զարդերու հաւաքածուն  եւ XVI եւ XVII դդ. նմուշները, որոնք դասդասուած են ըստ տեսակներու, կիրառման ձեւերու, պատրաստման վայրերու եւ ժամանակի: Վերը  նշուած դարերուն  Հայաստանի ու հայաշխարհի տարբեր ծագերու մէջ  (Վան, Մուշ, Բայազէտ, Սիվրի Յիսար, Սեբաստիա, Շապին-Գարահիսար, Ալաշկէրտ, Մալաթիա, Բիթլիս, Կարինեւ այլն) հայ ոսկեձեռիկ վարպետներու կողմէն պատրաստուած զարդերն են,  որ կրեր է հայ դեռատի օրիորդը, երիտասարդ աղջիկը, մայրացած հայուհին եւ պատկառելի տարիքի հասած հայ կինը: XVIII-XX դդ. զարդերը ոսկիէն են, արծաթէն  եւ ոչ թանկարժէք մետաղներէն  ու  համաձուլուածքներէն: Զարդերու վրայ  ակնազարդման եւ մետաղէ մասերու հետ համադրուող ուլունքներու համար օգտագործուեր են բնական քարեր, սաթ, մարգարիտ, մարջան, սադափ, ապակի եւ այլն:

Թանգարանի զարդերու ժողովածուն երկար տարիներու ընթացքին է հավաքուեր` մասը  մը Հայոց ազգագրական ընկերութենէն  է հանգրւաներլ այստեղ, միւսներն ազգագրական գիտարշաւներու ու տեղում կատարուած գնումներու միջոցով են ձեռք բերուերլ, քանիսն մըն  ալ թանգարան են հասեր նւիրատուներու շնորհիւ:

Արեւմտեան Հայաստանի զարդերու   զգալի մասը մը  Հայաստանի պատմութեան թանգարան է տեղափոխուեր Ս. Էջմիածնի թանգարանէն, որը ատոնք ձեռք է բերերլ  հիմնական «Եղբայրական օգնութեան» միջոցներով: Այս զարդերու մասին տեղեկութիւնները, դժբախտաբար, թերի են, քանի որ մեծաւ մասամբ ձեռք են բերուեր ծանր պայմաններուն` գաղթած ժողովուրդէն: Անգամ կըլայ, որ յայտնի չէ զարդի գործածութեան ձեւը, անուանումները երբեմն օտար լեզուներով են:

Զարդերը սօսկ պերճանքի առարկաներ չեն, ատոնք ազգի գեղագիտական ընկալումներու, մտածելակերպի, զգացողութեան, ճաշակի ու ոճի արտայայտութիւններն են եւ   անմիջականօրէն  կապուած են էթնիկ խումբի պատկերացումներիու, աշխարհընկալման, սովորոյթներու, ավանդոյթներու, ծեսերու ու տօներու  հետ։ Զարդերը շատ բան կըսեն մեր ոչ հեռաւոր նախնիներու մտածելակերպի, հոգեկերտուածքի ու հաւատալիքներու մասին: Զարդերը պատկերացում կու տան հայ արծաթագործութեան եւ ոսկերչութեան վերաբերեալ, քանզի ներկայացուած են հայ վարպետներու աշխատանքները: Ինչպէս ազգային կըլան ճարտարապետութիւնը, երաժշտութիւնը, մանրանկարչութիւնը եւ արուեստի միւս բոլոր ճիւղերը, անպէս ալ ազգային կըլլա զարդարուեստը: