Բաքուի՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ին ուղղուած նամակին շուրջ

  • by Western Armenia, May 30, 2024 in Մշակոյթ
57 դիտում

Սկսած 2021-էն  պաշտոնական Բաքուն առաջ կը մղէ, ասանկ կոչուած,  «Արեւմտեան ատրպյեճանի» գաղափարը, որու տակ ատրպէյճանական քարոզչամեքենան կը հասկնայ ներկայիս Արեւելեան Հայաստանի տարածքը: 

Այս կերպ Բաքուն, առանց թաքցնելու, անուղղակի եւ շատ դեպքերուն նաեւ ուղղակի կերպով կը սկսէ տարածքային նկրտումներ ցուցաբերիլ Արեւելեան Հայաստանի ինքնիշխան տարածքի նկատմամբ՝ կեղծ պատմական, ժողովրդագրական «փաստարկներ» մեջբերելով եւ աղաւաղելով պատմական եւ արխիվային տուեալները: 

2022ին գրանցւեցաւ, ասանկ կոչուած,  «Արեւմտեան ատրպէյճանի համայնքը», որը «ատրպէյճանի փախստականներու միութիւն» ՀԿ-ի՝ 2022ի Օգոստոսին վերափոխուած անունն է։ Բաքուն այս հասարակական կազմակերպութեանը տուաւ պաշտօնական դիրք, համայնքի գրասենեակ այցելեց Իլհամ Ալիեւ, իսկ մայիսի մէկին Բաքուին մէջ բացուեցաւ «Արեւմտեան ատրպէյճան» պետական հեռուստակայանը: Բաքուի քարոզչամեքենայի թիրախը առաջին հերթին յայտնուած են Երեւան քաղաքը եւ Երեւանի մզկիթները: Հիմնական թեզն այն է, թէ իբր,  «հայկական կողմը միտումնաւոր կերպով ոչնչացուցած է քաղաքի իսլամական մշակութային ժառանգութիւնը, քանի որ այն ատրպէյճանական է»։ Այս թեմային շուրջ վերջին տարիներուն նկարահանուխծ են նաեւ բազմաթիվ յաղորդումներ, տեսանիւթեր

Այս առնչութեամբ յարկ կը համարենք նշիլ, որ Երեւան քաղաքին մէջ գտնուող մզկիթներու մասին կան բազմաթիվ հրատարակութիւններ՝  սկսած դեռեւս  19-րդ դարէն: Ատոնք նկարագրած են (այդ թիվը եւ հայ հետազոտողները) ճանապարհորդները՝ արժեւորելով ատոնց ճարտարապետութեան ու յարդարանքի առանձնայատկութիւնները: Այս թեման չի շրջանցած նաեւ 20-րդ դարի հայ ակադեմիական միտքը: Երեւանին նուիրուած աշխատանքներու մէջ, բնականաբար, ներկայացուած են քաղաքի մզկիթները եւ իսլամական կառոյցները։  Երեւանի իսլամական յուշարձաններու զգալի մասը կառուցուած է 17-19-րդ դարերուն, երբ քաղաքը, ինչպէս եւ ամբողջ Արեւելեան Հայաստանը կը գտնուէին պարսկական տիրապետութեան տակ, իսկ Երեւան քաղաքը պարսկական խանութեան կեդրոնն էր: Երևանի իսլամական բնակչութիւնը բազմազգ էր: Այստեղ կը բնակէին պարսիկներ, թիւրքական տարբեր ցեղերու ներկայացուցիչներ, ովքեր 19-րդ դարի փաստաթղթերու մէջ կը նշուէին՝ որպէս կովկասեան թաթարներ: Երեւանի մզկիթները 17-19-րդ դարերու պարսկական  կրօնական ճարտարապետութեան օրինակներ են, ուստի խօսիթ ատոնց  «ատրպէյճանական ճարտարապետութեան» մասին,  ինքնին արդեն անհեթեթութիւն է:

Երբ Երեւանը եւ ամբողջ Արեւելեան Հայաստանը միացուեցան ռուսական կայսրութեանը,  այդ ժամանակ յայտնուեցան Երեւանի մզկիթները, Յարկ կը համարենք նշիթ, որ, համաձայն 19-րդ դարի արխիվային տուեալներու եւ նկարագրութիւններու, մզկիթներու մաս մը չէր գործէր, կային նաեւ վթարային վիճակին մէջ գտնուողները, ինչը պայմանաւորուած էր ռուս-պարսկական պատերազմով եւ ռուսական իշխանություններու կողմէն արուած վերակառուցումներով: Ասոր հետեւանքով վթարային էին Երեւանի բերդի տարածքը գտնուող մզկիթները: Իսկ Երեւանի բերդը կը պատկանէր ռուսական զինւորական իշխանութիւններուն։ 2020ի պատերազմի առաջին օրերէն սկսած՝  պատերազմի եւ բռնազաւթուած տարածքներու մէջ մշակութային ժառանգութեան՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի բազմաթիվ նորմերու խախտումներու մէջ,  զինուած բախումներու պարագային՝ Հաագայի եւ Ժնեւի կոնվենցիաներու կոպիտ խախտումներով Բաքուն բազմակի յարուածներ է հասուցած Արցախի հայկական ժառանգութեանը։ Ոչնչացումէն զատ, խախտելով ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմէն ընդունուած 1994-ի՝ Նարայի իսկութեան վերաբերեալ փաստաթուղթը՝ աղուանացուցած, հայկական իսկութենէ զրկած եւ խեղաթիւրած է հայկական հոգեւոր արժէքները։ Ոչնչացուցած է 2010 թուականէ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմէն համաշխարհային ժառանգութիւն համարուող խաչքարային արուեստի բացառիկ նմուշներ  յարուած հասցնելով ոչ միայն Արցախին, այլեւ՝  ողջ մարդկութեանը։

ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն ոչ մի կերպ չի արձագանքած Արցախին մէջ իսպառ ոչնչացուած 3 եկեղեցիներու, այդ թիվը Շուշիի Կանաչ Ժամ Սուրբ Յովհաննէս Մկրտիչ եկեղեցիի հիմնահատակ աւերմանը։ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն չի արձագանքած նաեւ փաստագրուած եւ արձանագրուած պատմական 7 գերեզմանոցներու աւերմանը։

ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի առաքելութիւնը անյապաղ պետք է իրականացնիլ Արցախին մէջ՝ կանխելու ներկայիս շարունակուող մշակութային ցեղասպանութիւնը։