Բաքուն հիմնահատակ ոչնչացուցած է Բերձորի Սբ․ Համբարձման եկեղեցին

  • by Western Armenia, May 15, 2024 in Մշակոյթ
61 դիտում

Օրերս մեր գործընկեր՝ «Հայկական ճարտարապետութիւնն ուսումնասիրող հիմնադրամ»-ի (ՀՃՈՒ)  կողմէն տարածուեցաւ ատրպէյճանի մշակութային վանդալիզմին մասին հերթական դէպքը, որը փաստուեցաւ նաեւ ատրպէյճանական թելեգրամեան ալիքներով։ Այս անգամ  ատրպէյճանի կողմէն հիմնահատակ ավերուած է Բերձորի Սուրբ Համբարձման եկեղեցին, որի կառուցումն աւարտուած էր 1998 թուականին, իսկ  գմբեթի խաչը օծուած է  նոյն տարուա 31 Մայիս:

Եկեղեցու ճարտարապետն էր Հրաչեա Գասպարեան, իսկ շինարարութիւնը ղեկավարած էր Գեորգի Առաքելեան։  Եկեղեցիին գեղարուեստական հարդարանքի հեղինակներն էին ՝ անուանի քանդակագործ Արտաշէս Յօուսեփեան, նկարիչ ՝ Կարո Մկրտչեան, փայտագործ ՝ վարպետ Վանո Դադոյեան : Բերձորի Սուրբ Համբարձման եկեղեցիին հասցուած վնասը, համաձայն «Զինուած յակամարտութիւններու ատեն մշակութային արժեքներու պաշտպանութեան մասին» Հաագայի 1954 թուականի կոնվենցիայի 4-րդ յօդուածի եւ լրացուցիչ՝ 1999 թուականին ընդունուած Երկրորդ արձանագրութեան 15-րդ յօդուածի Ա կետի, ատ «լուրջ խախտում» է, որը՝ որպէս ռազմական հանցագործութիւն, կրնայ հետապնդուիլ միջազգային դատարաններու մէջ։

Եկեղեցիի կանխամտածուած ոչնչացումը կը խախտէ նաեւ Հռոմի Ստատուտի 8-րդ յօդուածը եւ կը համարուի մարդկութեան դէմ ծանր յանցագործութիւն։

Բերձորի Սուրբ Համբարձման եկեղեցիին ոչնչացումը նաեւ ցեղասպանական գործողութիւն է (ICC, Policy on Cultural Heritage, para. 88)։ Հռոմի կանօնադրութեան մշակութային ժառանգութեան դրոյթներու քննման ձեռնարկը կը նշէ․ «Մշակութային ժառանգութեան դէմ կամ ատոր վրայ ազդող հանցագործութիւնները յաճախ կապուած են ցեղասպանութեան հետ կամ կը կատարուեն ՝ որպէս ատոր  մաս մը (ICC, Policy on Cultural Heritage, para. 78)։

Ֆիզիկական վնասներէն բացի՝ Բերձորի Սուրբ Համբարձման եկեղեցիին աւերումը խոր զգացմունքային եւ մշակութային հետեւանքներ կը թողնէ՝ համարուելով արցախահայերու եւ ողջ հայութեան մշակոյթի իրաւունքի իրացման կոպիտ խախտում։ Մշակոյթի իրաւունքներու առաջին համընդհանուր երաշխիքը «Մարդու իրաւունքներու եւ հիմնարար ազատութիւններու վերաբերեալ» հռչակագիրն իր 27-րդ յօդուածով կը սահմանէ ․  «Իւրաքանչիւր ոք ունի համայնքի մշակութային կեանքիազատօրէն մասնակցելու, արուեստը վայելելու, գիտական առաջընթացին եւ ատոր օգուտներու մասնակցելու իրաւունք»: Բացի ատ, «Մշակութային բազմազանութեան մասին համընդհանուր» հռչակագրի 4-րդ յօդուածին մէջ  եւ «Մարդու իրաւունքներու խորհուրդի 10/23 բանաձեւի» 4-րդ պարբերութեան մէջ կը նշուի,  որ «...ոչ ոք կրնար ոտնահարիլ միջազգային իրաւունքով  երաշխաւորուած մարդու իրաւունքները, ոչ ալ սահմանափակելու ատոնց շրջանակը։ Նմանապէս, ոչ ոք չպետք է բացառուի մշակութային պրակտիկաներէն, արժէքներու հասանելիութենէ» (Պարագրաֆ 22, https://www.refworld.org/docid/4ed35bae2.html):

Եկեղեցիի ոչնչացումը նաեւ ստեղծագործ անհատներու՝ ճարտարապետի, շինարարի, քանդակագործի մշակոյթի իրաւունքի կոպիտ խախտում է։