Բաքուն ոչնչացուցած է Իւան Իսակովի կիսանդրին 

  • by Western Armenia, February 21, 2024 in Մշակոյթ
60 դիտում

2024 թուի 16 փետրուարը յայտնի դարձաւ, որ ատրպէյճանական կողմը բռնազաւթուած Ստեփանակերտ քաղաքին մէջ հեռցուցած է՝ Արեւմտեան Հայաստանի զաւակ, ծովակալ Յովհաննէս Իսակովին կիսանդրին: Կիսանդրիին հեղինակը քանդակագործ Ալպեր Յարութիւնեանն է, կիսանդրին տեղադրուած է 2018 թուականին։ Ադմիրալ Յովհաննէս Իսակով   ծնած է 1894 թուի 22-ը Օգոստոս  Կարսի մարզի Հաջիշէն գիւղը։

Դիտարկումը թոյլ կուտայ ենթադրիլ, որ ատրպէյճանական կողմը սկսած է նպատակաուղղուած կերպով բռնազաւթուած Ստեփանակերտ քաղաքին մէջ հեռցնիլ եւ վերացնիլ խորհրդային տարիներուն եւ վերջին 30 տարիներուն քաղաքին մէջ կանգնեցուած արձանները եւ կիսանդրիները: Այս քայլով ատրպէյճանական կողմը կ՚ապամշակոյթացնէ Ստեփանակերտը, կը հեռցնէ քաղաքին հայկականութեան եւ մշակութային ժառանգութեան խորհրդանիշերը: Առաւել յատկանշական է, որ այս քայլը ատրպէյճանական կողմը սկսաւ Ստեփան Շահումեանի արձանին բացայայտ ապամոնտաժմամբ։ 

Բաքուն խախտած է բռնազաւթուած տարածքներու մէջ մշակութային արժէքներու պաշտպանութեան՝ Հաագայի, Ժնեւի եւ միջազգային մարդասիրական իրաւունքին դրոյթները։

Միջազգային մարդասիրական իրաւունքին շրջանակները մշակութային ժառանգութիւնը կը յամարուի մարդու ստեղծագործ մտքին բացառիկ արտայայտութիւն, որու ոչնչացումը կամ վնասումը ուղղակիօրէն կը խախտէ մարդու/համայնքին անդամներու մշակութային իրաւունքները, թէ՛ պատերազմին ատեն, թէ՛ պատերազմէն ետք։

Միջազգային քրեական դատարանի 8-րդ յօդուածը՝ բռնազաւթուած տարածքները մշակութային ժառանգութեան ոչնչացումը միջազգային ռազմական յանցագործութիւն  կը յամարուի. «Կ՚արգելուի դիտաւորեալ ուղղորդիլ հարձակումները կրօնին, կրթութեանը, արուեստին, գիտութեանը կամ բարեգործական նպատակներուն նուիրուած կառոյցներուն, պատմական յուշարձաններուն, հիվանդանոցներուն, եթէ ատոնք ռազմական թիրախներ չեն»:

Բռնազաւթումին ընթացքը տեղի ունեցող ամէնէն տարբեր յարաբերութիւններն ու գործընթացները կը կարգաւորուին Միջազգային հումանիտար (մարդասիրական) իրաւունքով։ Մշակութային արժէքներու պաշտպանութեանը կը վերաբերեն միջազգային մարդասիրական իրաւունքի՝ 38-րդ, 39-րդ, 40-րդ  եւ 41-րդ կանօնները։

Յոյժ կարեւոր է ընդգծած այն հանգամանքը, որ Արդարադատութեան միջազգային դատարանը հաստատած է, որ բռնազաւթուած տարածքները գործող օրէնքները՝ ներառեալ մշակութային արժէքներու պաշտպանութեան դրոյթները, ձեռք են բերած միջազգային սովորութային իրաւունքին (infra Jurisprudence) կարգավիճակ, այսինքն կը գործեն որպէս համընդհանուր եւ անշրջանցելի կանօն եւ պարտադիր են բոլոր պետութիւններու համար։

Զինուած բախումներու ատեն եւ ատկէ ետք բռնազաւթուած տարածքներու մէջ մշակութային ժառանգութեան պաշտպանութեան սկզբունքներ կ՚առաջարկէ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի՝ Փարիզին մէջ տեղի ունեցած 33-րդ նստաշրջանի՝ Գլխաւոր կոնֆերանսին կողմէն 2003 թուին ընդունուած «Մշակութային ժառանգութեան դիտաւորեալ ոչնչացումին մասին» հռչակագիրը։ Զինուած բախումներու պարագային մշակութային արժէքներու պաշտպանութեան՝ Հաագային 1954 թուի համաձայնագիրին՝ 1999 թուի երկրորդ արձանագրութեան իր 9-րդ հօդուածով նոյնպէս կ՚արգելէ մշակութային արժէքներու ոչնչացումին գործողութիւնները թշնամիին վերայսկողութեան տակ գտնուող տարածքներու մէջ: