Գարնան, Անահիտ աստուածուհու եւ Զատկին մասին

  • by Western Armenia, March 30, 2024 in Մշակոյթ
54 դիտում

Ամբողջ քրիստոնեա աշխարհին մէջ Զատիկը կը յամարուի Քրիստոսին հարութեան տոնը: Զատիկ անուանումն առաջացած է «զատել» բառէն, որը կը նշանակէ՝ զատուիլ եւ հեռնալ մեղքերէն: 

Այն կը համարուի եկեղեցական 5 տաղավար տոներէն մէկը, եւ այս օրն ամբողջ քրիստոնեա աշխարհը կը տոնէ Քրիստոսին հարութիւնը, իրար յայտնելով աւետիսը՝ «Քրիստոս հարեաւ ի մեռելոց» եւ ի պատասխան ստանալով՝ «Օրհնեալ է հարութիւնը Քրիստոսի»: Սակայն հայոց աշխարհին մէջ Զատկին տոնին արմատները շատ ագելի հին են: Զատիկը հինը կը համարուէր, գարնանացանին տոնը եւ նուիրուած էր Անահիտ դիցուհուն, ով ալ կը հովանաւորէր մայր հողի բեղմնաւորումը: Զատիկը հոս կրկին կը ծագէ է զատել բառէն, քանի որ հէնց Անահիտն էր, որ իրարմէ կը զատէր բնութեան գոյները: Ըստ աւանդութեան, երբ ջրհեղեղէն ետք Արացիները բնակութիւն հաստատեցին Արարատեան դաշտին մէջ, անոնք նկատեցին, որ ծիլ ու ծաղկունքն ամբողջութեամբ գորշութեամբ է պատուած: Եւ Արիներու նահապետ Ման զոհեր կը մատուցէ Անահիտ աստուածուհուն՝ խնդրելով անոր, որպէսզի վանէ գորշութիւնն ու իրենց վերադարձնէ բնութեան հազարաւոր գոյները: Սակայն Անահիտ կը պատասխանէ, որ բնութեան գոյները կրնայ վերադարձնիլ միայն Հազարան հաւքը, որը դութիչ ձայնով կ՚երգէ եւ գոյնզգոյն ձուեր կ՚ածէ, որով եւ կը նորոգուին բնութեան գոյները: Բայց այժմ հաւքը կը պահուի ստորգետնեա թագաւորութեան մէջ, եւ Ման պետք է ազատէ եւ վեադարձնէ անոր: Ման կը վերադառնայ Արարատ՝ Հազարան հաւքին հետ: Ան հաւքը կը դնէ գետնին վրայ, եւ հաւքը կը սկսէ երգիլ՝ բազմաթիվ գոյներ ճառագելով եւ գոյնզգոյն ձուեր ածելով: Այնուհետեւ Անահիտ, գալով Արարատ, կը հաւքէ գոյնզգոյն ձուերը եւ շաղ կուտայ ողջ դաշտով մէկ: Իսկ այնուհետեւ կը պատւիրէ հաւքին բոյն դնիլ Արարատ լեռան վրայ եւ մշտապէս գոյներ տարածիլ երկրին վրայ:Եւ այդ օրունէ Արիներ կը սկսեն ուրախ վարիլ եւ ցանիլ հողը, իսկ մանուկները, ջահել հարսներն ու աղջիկները մինչեւ ուշ երեկոյ կ՚երգեն, կը պարեն ու ձուախաղ կը խաղան:

Ի տարբերութիւն քրիստոնեաներու, ովքեր զատկի ձուերը կը ներկեն մուգ կարմիր գոյնով (Քրիստոսի թափած արեան գոյնը), Արիացիներ զատիկին ձուերը կը ներկեին բոլոր հնարաւոր գոյներով: Անոնց համար Զատկին տոնին իմաստը կեանքի վերածնունդը եւ բնութեան գարնանային զարթոնքը տոնելու մէջ էր: