Մշակութային ցեղասպանութիւն

  • by Western Armenia, April 24, 2024 in Մշակոյթ
40 դիտում

«Կովկասի ժառանգութեան մշտադիտարկում» նախաձեռնութեան (Caucasus Heritage Watch) արբանյակային մոնիթորինգին արդիւնքը պարզ է դարձած, որ 04 Ապրիլ  ամբողջութեամբ աւերուած է Շուշիի Ղազանչեցոց կամ Հին գերեզմանոցը ։ Գերեզմանատան աւերումն սկսուած էր դեռեւս 2023-ի Հոկտեմբեր, երբ արձանագրուած էր 18-19-րդ դարերու բազմաթիվ տապանաքարերու ոչնչացումը։

Պատմական գերեզմանատուներու ոչնչացումը բռնազաւթուած տարածքներու մէջ Բաքուի քաղաքականութեան յստակ ուղղութիւն է, քանի որ յիշեալ քաղաքականութեան արդիւնքը արդեն իսկ ոչնչացուած են Մեծ Թաղերու, Սղնախի, Շուշիի Հիւսիսային եւ Երեւանի դարպասներու գերեզմանոցները, ինչպէս նաեւ Վազգենաշէն գիւղի մերձակայքը գտնուող գերեզմանատունը։

Համաձայն «Զինուած յակամարտություններու ժամանակ մշակութային արժէքներու պաշտպանութեան մասին» 1954-ի Հաագայի կոնվենցիայի 4-րդ յօդուածի՝ արգելուած է մշակութային ժառանգութեան յադէպ վանդալիզմի, գողութեան, կողոպուտի, իւրացման, թշնամանքի եւ յաշուեհարդարի ցանկացած գործողութիւն։ Ըստ Հաագայի 1954 թուականի առաջին արձանագրութեան՝ արգելուած է գրաւեալ տարածքներու մէջ ոչնչացնիլ մշակութային կամ հոգեւոր արժէքները։

Մշակութային ժառանգութեան նմանօրինակ դիտաւորեալ ոչնչացման քաղաքականութիւնը կը դատապարտուի նաեւ «Մշակութային ժառանգութիւնը դիտաւորեալ ոչնչացնելու մասին» ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի 2003-ի հռչակագխրով։

Կարեւոր է նշիլ, որ գերեզմանոցի ոչնչացումը անձնական արժանապատւութեան դէմ իրականացուած յանցագործութիւն կրնայ  համարուիլ, Հռոմի Ստատուտի մեկնաբանութեամբ տուժած «անձանց» թիվը՝ դիտարկելով նաեւ մահացած անձանց։ Այս իմաստով, յարկէ է նշիլ, որ գերեզմանոցներու ակերմամբ կը պղծուին են դիակները՝ խախտելով մահացած անձի մշակութային իւղարկավորութեան գործելակերպը, կրնայ  անձնական արժանապատւութեան վիրաւորանք համարուիլ: Գերեզմանոցներու ոչնչացումը կը խախտէ արցախահայերու մշակոյթին իրաւունքը՝ թոյլ չտալով պահպանիլ յիշողութիւնը։ Յիշեցունք, որ մշակոյթին իրաւունքը հիմնարար է՝ ամրագրուած Մարդու իրաւունքներւ համընդհանուր հռչակագրի 27-րդ յօդուածը եւ ՄԱԿ-ի 1966 թոկականի «Տնտեսական, քաղաքական եւ մշակութային իրաւունքներու դաշնագրի» 15-րդ յօդուածը Ժառանգութեան մուտքի բացակայութիւնը եկ ատոր հետեւանքով մարդկանց թաղման աւանդական ծեսերը կատարելու անկարողութիւնը կրնայ  համայնքներուն զրկիլ իրենց ծեսերը կենդանի պահպանելու հնարավորութենէ, ուստիեւ խախտիլ նաեւ դեռ չծնուած երեխաներու՝ իրենց կենսընթացին համապատասխան ապրելու իրաւունքը։