Ք. ա. 23-22-րդ դարերուն թուագրուող արծաթե սակրը՝ Հայկական լեռնաշխարհին մէջ իշխանութեան խորհրդանիշ

  • by Western Armenia, May 16, 2024 in Մշակոյթ
47 դիտում

Ք. ա. 23-22-րդ դարերուն թուագրուող արծաթէ սակրը (կացին) յայտնաբերուած է Քարաշամբ յուշարձանի պեղումներու ատեն՝  «արքայական» կոչուող դամբարանէն: Դամբարանը յայտնաբերուած է 1987 թուականին։ Այն ամբողջական, համալիր է, որտեղ  առաջին անգամ, ըստ մասնագէտներու, կացինը հանդէս կուգայ, ոչ թէ պարզապէս գործիք կամ զէնք, այլ՝  որպէս իշխանութեան խորհրդանիշ: 

Լրագրողներու հետ հանդիպման ատեն Արեւելեան Հայաստանի Պատմութեան Թանգարանի հնագիտութեան եւ դրամագիտութեան բաժնի գիտաշխատող-ֆոնդապահ Արմինէ Զոհրաբեան  նշեց՝ գտածոն   ցոյց կուտայ, որ այդ ժամանակաշրջանը Հայկական լեռնաշխարհին մէջ բնակուող պետական կազմավորումներն  ունեցած են  իրենց պատկերացումները՝  իշխանութեան մասին:

«Քարաշամբի յայտնի դամբարանէն, ի թիվս այլ գտածոներու, յայտնաբերուած է նաեւ արծաթե ծիսական սակր։ Մարտական սակրն ունեցած է ծիսական նշանակութիւն։ Աս  շքահանդեսային զէնքի հոյակապ օրինակ է։ Սակրը միաձոյլ է, աղեղնաձեւ կորացուած մարտական սայրը վերջոյթներու մէջ թամբի ձեւ ունի։ Կոթառը սահուն անցումով կը միանայ հորիզոնական տեղադրուած հենաձողին՝ շրիշակին, որու կեդրոնը պսակուած է գնդաձեւ ելուստով։ Կոթառի կեդրոնը օվալաձեւ միջանցիկ անցք է՝ բռնակի համար նախատեսոպած։ Սակրը երկու երեսէն եզերուած է պարուրաձեւ ոլորուած, չընդհատուող ռելիեֆով»,- նշած է մասնագէտը:

Թէ ինչու՞ է յատկապէս կացինը ձեռք բերած իշխանութեան խորհրդանիշի նշանակութիւն, Զոհրաբեան բացատրեց՝ «արդեն գոյութիւն ուներ դիցաբանութիւն։ Եւ, ըստ դիցաբանութեան, գլխաւոր Դիցն աշխարհի հավասարակշռութիւնը, առանցքը, աջն ու ձախը կը կառուցէ կացնի միջոցով, երբ կացնով կը յարուածէ,  աշխարհը կը բաժնէ երկու մասի: Ըստ անոր՝ կացինը իշխանութեան մէջ կարեւբր նշանակութիւն է ձեռք բերած նաեւ՝  որպէս դատական վճիռ կայացնող գործիք:

«Այս նմուշը բացառիկ  է, քանի որ տարածաշրջանին մէջ աս կացնի միակ օրինակն է, որն արծաթէն է։ Համաժամանակեա  նոյն տիպի կացիններ շատ կան, բայց բոլորը պղինձէն եւ բրոնզէն են»,- կը նշէ ան։

Մասնագձտն ընդգծեց՝ պատահական չէ, որ Քարաշամբի գաւաթին վրայ պատկերուած է արքա֊դիցը, ով  ձեռքին մէջ կը պահէ սակրը, իսկ անոր դիմաց դրուած է ռազմական աւարը։ Սա հէնց կը խօսի այն մասին, որ սակրը իշխանութիւնը խորհրդանշող ատրիբուտ է, որը կրնայ օգտագործուիլ նաեւ ծիսակատարութիւններու ատեն։