Արեւմտեան Հայաստանի հայերուն հարցին շուրջ

  • by Western Armenia, November 20, 2023 in Պատմութիւն
99 դիտում

Հայաստանի եւ Բաքուի կամ ընդհանրապէս հայ-ադրբեջանական յարաբերութիւնները իրաւացիորեն կը բնութագրուին  որպէս թշնամական եւ առաւել յաճախ ատոր հիմք կընդունուի 1980-ականներու վերջին սկիզբ առած գործընթացները, Արցախին ինքնորոշման համար մղուող պայքարը, արցախեան պատերազմները: Եւ ըստ այդմ, թիւր տպաւորութիւն կը ստեղծուի, որ այդ յարաբերութիւնները կոնֆլիկտային են դարձեր շատ արագ եւ խորհրդային «եղբայրական ժողովուրդներէն» հայերն ու ադրբեջանցիները հանկարծակի վերածուեր են ոխերիմ թշնամիներու: Կարեւոր կը համարենք փաստիլ եւ շեշտիլ, որ հայ-ադրբեջանական յարաբերութիւնները ունեին պասիւ բացասականէն ակտիւ բացասականի՝ թշնամականի վերածուելու առնւազն երկու կարեւոր հիմք եւ պատճառ: Առաջինը՝ 20-րդ դարի սկզբին այս տարածաշրջանը տեղի ունեցող գործընթացները, թուրք-ադրբեջանական անթաքոյց ծրագիրները կողմէն մը ուղիղ յակոտնեա էին Հայաստան պետութեյան շահերուն եւ գոյութեանը ընդհանրապէս, միւս կողմէն մնացեր էին թերի իրագործուած: Եւ երկրորդ՝ ԽՍՀՄ գոյութեան ողջ ընթացքին  Խորհրդային Բաքուի եւ՛ ղեկավարութիւնը եւ՛ հասարակութեան տարբեր շերտեր շարունակեր են համակարգուած քայլեր ընիլ  իրենց ծրագիրները իրականացնելու համար, որոնք առալելապէս կը վերաբերեին յետեւեալ նպատակ-խնդիրներուն.

-Նախիջեւանի, Արցախին վերջնական բռնազաւթում՝ հայաթափման, բնիկներուն՝ հայերու տարատեսակ յալածանքներու միջոցով,

-Մեղրիով Նախիջեւանի հետ ցամաքային կապի ստեղծում, որը աւելի հեռահար պանթիւրքիստական նպատակ ուներ եւ յստակ թուրք-ադրբեջանական ծրագիր էր, որը չէր իրականացեր 1920-ականներուն սկզբին,

-Խորհրդային Հայաստանէն տարբեր տարածքներու զաւթում եւ իրենց համար կարեւորութիւն ունեցող որոշ տարածքներու հայկական պատկանելութեան ապացոյցներու հերքում ու ոչնչացում:

Այս եւ ասոնց հետ փոխկապակցուած տարատեսակ խնդիրներ եղեր են Խորհրդային Բաքուի եւ Հայաստանի յարաբերութիւններու բաց կամ քողարկուած օրակարգը եւ երբեմն ունեցեր են սրացումներ: Այսօր ալ հայ-ադրբեջանական յարաբերութիւններու բնոյթը Կը պայմանաւորեն  նոյն խնդիրները, իսկ  Բաքուի քաղաքական գործելաոճը դարձեր է աւելի ռասիստական եւ ցեղասպանական: