Կապադովկիոյ քիչ ծանօթ պատմամշակութային ուղղութիւններէն մէկը Գիւզելիւրթի Մենաստանի հովիտն է։ Մօտ 5,5 քիլոմեթր երկարութեամբ հովիտը՝ իր ժայռափոր եկեղեցիներով, վանքերով, ստորգետնեայ կառոյցներով եւ աւանդական քարաշէն տուներով, այցելուները կը տեղափոխէ դարերու խորքը։
Գիւզելիւրթի մէջ վանական կեանքի հետքերը կը հասնին 4-րդ դար։ Տարածաշրջանը յատկապէս կարեւոր կեդրոն դարձած է Սուրբ Գրիգոր Նազիանզացիի գործունէութենէն ետք։ Հովիտին մէջ պահպանուած են բազմաթիւ ժայռափոր եկեղեցիներ եւ կրօնական կառոյցներ, որոնք կը վկայեն վաղ քրիստոնէական շրջանի հարուստ ժառանգութեան մասին։
Հովիտին ամենանշանաւոր յուշարձաններէն մէկը Սուրբ Գրիգոր Նազիանզացիի եկեղեցին է, որ կառուցուած է Ք.Ե. 385 թուականին՝ Բիւզանդական կայսր Թէոդոսիոս Ա.-ի օրով։ Շուրջ 1640 տարուան պատմութիւն ունեցող եկեղեցին այսօր յայտնի է իբրեւ Մեծ եկեղեցւոյ մզկիթ։ 1924-ի բնակչութեան փոխանակումէն ետք, երբ շրջանի յոյն ուղղափառ բնակչութիւնը հեռացաւ, եկեղեցին վերածուեցաւ մզկիթի։
Մենաստանի հովիտին մէջ պահպանուած են նաեւ բազմաթիւ այլ ժայռափոր եկեղեցիներ, մատուռներ եւ հոգեւոր կեանքի առնչուող կառոյցներ։ Տարածքին պատմական պատկերը կը լրացնեն ստորգետնեայ քաղաքները, ուր պահպանուած են ջրհորներ, օդափոխութեան համակարգեր, հացատուներ, պահեստներ եւ կենդանիներու ապաստարաններ։
Գիւզելիւրթի պատմական ժառանգութեան կարեւոր մասը կը կազմեն նաեւ աւանդական Գելվերիի քարաշէն տուները։ Բնական ժայռային կազմաւորումները եւ մարդուն ձեռքով ստեղծուած կառոյցները միասին կը ձեւաւորեն իւրայատուկ պատմական միջավայր մը։
Մենաստանի հովիտը, վաղ քրիստոնէական շրջանէն մինչեւ Օսմանեան եւ հանրապետական ժամանակաշրջանները երկարող բազմաշերտ պատմութեամբ, կը շարունակէ մնալ Կապադովկիոյ կարեւոր, թէեւ տակաւին քիչ ուսումնասիրուած ու ճանչցուած մշակութային ուղղութիւններէն մէկը։