«Էսեր-ի Ճեդիթ». Իզմիրի թուղթի գործարանը եւ Տիւզեան ընտանիքը

  • by Editbeglari, August 15, 2026 in Լուրեր
101 դիտում

1846-ին Իզմիրի մէջ սկսաւ Օսմանեան կայսրութեան թուղթի արտադրութեան կարեւոր ձեռնարկութիւններէն մէկուն՝ Հալքափընարի թուղթի գործարանին շինութիւնը։ Ան ստեղծուեցաւ Թանզիմաթի բարեփոխումներու եւ արդիւնաբերականացման շրջանին՝ պետական կառոյցներու եւ տպագրութեան աճող պահանջները բաւարարելու նպատակով։

Գործարանի ստեղծման գաղափարին եւ թեքնիք կազմակերպման մէջ կարեւոր դեր ունեցաւ հայազգի Օհաննէս Դատեան։ Գործարանի կառավարումը վստահուեցաւ Տիւզեան ընտանիքի ներկայացուցիչ Յակոբ Չէլէպի Տիւզեանին, որ նախկինին ծառայած էր Օսմանեան դրամահատարանին մէջ։

Գործարանին մէջ արտադրուած թուղթը կարճ ժամանակ անց կը ղրկուէր Կոստանդնուպոլիս եւ կը գործածուէր պետական ու պաշտօնական հաստատութիւններու մէջ։ Արտադրանքը կը կրէր «Էսեր-ի Ճետիտ» դրոշմը, որ դարձաւ որակեալ տեղական թուղթի խորհրդանիշ։

Գործարանը փակուեցաւ 1864-ին՝ ֆինանսական դժուարութիւններու, սարքաւորումներու խնդիրներու, պետական պատուէրներու դիմաց վճարումներու ուշացման եւ եւրոպական թուղթի հետ մրցակցութեան պայմաններուն մէջ։ Ան գործեց շուրջ երկու տասնամեակ, սակայն իր պատմութեամբ մնաց Օսմանեան կայսրութեան արդիւնաբերականացման եւ հայ գործարարներու ու մասնագէտներու ներդրման ուշագրաւ օրինակներէն մէկը։