18–19-րդ դարերուն Արցախի սիրտը՝ Շուշի քաղաքը, կը ձեւաւորէր որպէս շրջանի ամենահզօր առեւտրական եւ արհեստագործական կեդրոններէն մէկը։ Խանութեան տարիներուն բնակչութեան զգալի մասը կը զբաղէր տարբեր արհեստներով․ կը գործէին քարտաշներ, որմնադիրներ, ատաղձագործներ, դարբիններ, փականագործներ եւ տասնեակ այլ մասնագիտութիւններու ներկայացուցիչներ։ Արդէն 18-րդ դարու երկրորդ կէսին քաղաքին մէջ գրեթէ չկար արհեստ, որ ներկայացուած չըլլար։
19-րդ դարու սկիզբին Շուշին յատկանշական էր նաեւ ազդեցիկ վաճառականական տոհմերով։ 1821 թուականին այնտեղ կը բնակէին Հախումեաններու եւ Թառումեաններու հարուստ ընտանիքները։ Շուշիի վաճառականները աշխոյժ կապեր կը պահէին Սիբիրի, Իրանի եւ եւրոպական շուկաներու հետ։ Քաղաքին տնտեսական վերելքը յատկապէս տեսանելի էր 19-րդ դարու կէսերուն․ 1852-ին Շուշին ունէր 576 խանութ, իսկ ամսական առեւտրաշրջանառութիւնը կը հասնէր 70–80 հազար ռուբլի։
Ինչպէս կը վկայէ պատմաբան Վլադիմիր Սեւեան իր «Շուշի» գիրքին մէջ, քաղաքը ապրանքներ կը ներմուծէր Թավրիզէն, Բուխարայէն, Բաղդատէն, Նիժնի Նովգորոդէն, ինչպէս նաեւ Ֆրանսայէն, Իտալիայէն, Հնդկաստանէն եւ Հոնկոնգէն։ Այս ապրանքները վաճառքի կը հանուէին «Թոփխանի բազար» յայտնի շուկային մէջ, որ կը վերածուէր ոչ միայն առեւտրի, այլեւ ազգագրական իւրայատուկ տօնախմբութեան։
Շուշին կը կազմակերպէր նաեւ Արցախի այլ շրջաններու առեւտրաշրջանառութիւնը․ տարբեր վայրերու մէջ արտադրուած հումքը այստեղ կը կեդրոնացուէր եւ ապա կը վաճառուէր։ Տնտեսութեան կարեւորագոյն ճիւղերէն մէկը մետաքսագործութիւնն էր։ Պաշտօնական տուեալներով՝ 1848-ին Շուշիի գաւառին մէջ արտադրուած է շուրջ 5 հազար փութ մետաքսաթել։ Շուշին կու տար Անդրկովկասի մետաքսաթելի մէկ վեցերորդ մասը։
Մետաքսագործութեամբ յայտնի էր նաեւ Հադրութը։ Դիզակի Հադրութ գիւղի մետաքսը 1882-ին Մոսկուայի ցուցահանդէսին արժանացած է բրոնզէ մետալի, իսկ 1883-ին՝ ԱՄՆ-ի Ֆիլատելֆիա քաղաքին մէջ կազմակերպուած ցուցահանդէսին՝ ոսկէ մետալի։ Նոյնիսկ Փարիզի Ելիսեյան պալատներու վարագոյրները պատրաստուած են Հադրութի մետաքսէն։
Այսպէս, 18–19-րդ դարերուն Շուշին ոչ միայն Արցախի, այլեւ ամբողջ շրջանի տնտեսական, մշակութային եւ արհեստագործական հզօր կեդրոն մըն էր։ Անոր արտադրանքներն ու վարպետներու ձեռագործ ստեղծագործութիւնները կը շրջէին Եւրոպայի, Ռուսաստանի եւ Արեւելքի շուկաներուն մէջ՝ քաղաքը դարձնելով միջազգային առեւտուրի կարեւոր հանգոյց մը։