Նորայայտ արխիւային փաստաթուղթերը նոր քննարկումներու առիթ կու տան Համշէնահայերու պատմական ինքնութեան եւ Թուրքիոյ պետական քաղաքականութեան վերաբերեալ։ Յօդուածին մէջ ներկայացուած օսմանեան եւ հանրապետական շրջանի փաստաթուղթերը ցոյց կու տան, որ Համշէնահայերը պաշտօնական գրութիւններու մէջ տարբեր ժամանակներու յիշատակուած են իբրեւ իսլամացած հայեր։
1913 թուականի օսմանեան փաստաթուղթերէն մէկուն մէջ Համշէնի բնակչութիւնը բնութագրուած է իբրեւ «հայերէն դարձած մահմետականներ»։ Նման ձեւակերպումներ կը հանդիպին նաեւ 1930 թուականի հանրապետական շրջանի գաղտնազերծուած փաստաթուղթերուն մէջ։
Առանձին ուշադրութեան արժանի է 1936 թուականի փաստաթուղթը, ուր կը նշուի, որ Չորոխի նահանգին մէջ բնակչութեան մէկ մասը կը խօսէր լազերէն, մէկ մասը՝ վրացերէն, իսկ որոշ բնակավայրերու մէջ՝ հայերէն։ Փաստաթուղթին մէջ կ՚առաջարկուէր կրթութեան միջոցով բնակչութեան փոխանցել «ազգային ոգի եւ մշակոյթ» եւ զանոնք ազատել «օտար լեզուներու ու սովորութիւններու ազդեցութենէն»։
Յօդուածի հեղինակը այս փաստաթուղթերը կը դիտարկէ իբրեւ տարածաշրջանի ոչ թրքախօս ժողովուրդներու ձուլման քաղաքականութեան վկայութիւն՝ ընդգծելով, որ յատկապէս Համշէնահայերէնի պահպանումը այսօր կարեւոր նշանակութիւն ունի Համշէնի պատմական ինքնութեան պահպանման համար։